Pyetja:
Es-selamu alejkum, dëshiroj ta bëj një pyetje për një grua të familjes sime, e cila vuan nga astma. Herë pas here ajo merr infuzion për frymëmarrje. 3 herë në ditë merr medikamente për frymëmarrjen dhe është e sëmurë edhe me tension të lartë të gjakut 130 x 220. Tash që është afër Ramazani ajo ka dëshirë ta agjërojë, mirëpo nuk mundet. Ajo ka dëshirë ta dijë mendimin tuaj lidhur me këtë. Ju faleminderit! (Albana)


Përgjigjja:

Sa i përket agjërimit të Ramazanit, All-llahu xh. sh. atyre që janë të sëmurë ua ka mundësuar të mos agjërojnë aq ditë sa janë të sëmurë dhe të njëjtat ditë t'i kompensojnë (zëvendësojnë) më vonë pasi të shërohen.

Në qoftë se ky musliman ose muslimane vuan nga ndonjë sëmundje që nuk ka shërim dhe për atë sëmundje ai ose ajo sipas mjekut specialist duhet të përdorë medikamente edhe gjatë ditës, se përndryshe përkeqësohet shëndeti i tij ose saj, atëherë ai ose ajo janë të liruar komplet nga agjërimi dhe për çdo ditë duhet të paguajnë nga një fitër. Pagesën e këtyre fitrave e bën ose në fillim ose në fund të Ramazanit, deri para namazit të Bajramit, toptan - përnjëherë, ose për çdo ditë veç e veç. Këtë pagesë e bën ose te xhamia e vendit, ose ndonjë varfanjaku të lagjes apo fshatit...

Pra, edhe në rastin tuaj, e sëmura vetë duhet të vendosë nëse mund ose jo të agjërojë. Nëse ajo ka dëshirë të agjërojë, mirëpo mjeku specialist i saj ia ndalon agjërimin, atëherë ajo nuk duhet të agjërojë, por siç thamë ajo për çdo ditë do të paguajë nga një fitër...

Shpresojmë t'ju kemi ndihmuar në këtë drejtim.

Këtu keni edhe një video lidhur me përdorimin e sprejit për frymëmarrje gjatë Ramazanit.

Pyetja:

Es-selamu alejkum, kam një pyetje ju lutem. Unë jetoj në Zvicër dhe e kam punën e rëndë. E kam vështirë të agjëroj për çdo ditë, porse agjëroj vetëm të shtunave e të dielave. Çka të bëj me ditët tjera që nuk mund t'i agjëroj? Mbetshi mirë!
 

Përgjigjja:

Arsyet që ia lejojnë muslimanit të mos e agjërojë Ramazanin ose një pjesë të tij, kryesisht janë

1. sëmundja e rëndë,

2. udhëtimi i largët dhe i mundimshëm,

3. periudha e menstruacioneve të rregullta dhe e lehonisë te gratë,

4. shtatzënia dhe dhënia gji foshnjës nëse kjo nënë nuk mund ta përballojë agjërimin,

5. xhihadi me armikun,

6. detyrimi me dhunë nga më i forti për të mos agjëruar,

7. pleqëria e thellë si dhe

8. uria dhe etja e madhe dhe e papërballueshme. 

Muslimani ose muslimaneja që ballafaqohet me njërën apo me disa prej këtyre gjendjeve, e ka të lejuar të mos agjërojë aq ditë sa ndeshet me këto situata të rënda dhe të njëjtat ditë do t'i kompensojë (agjërojë kaza) pasi të kalojnë ato vështirësi.

Kur është fjala te pleqtë dhe te të sëmurit e rëndë, të cilët nuk shpresojnë më të shërohen apo të mëkëmben e ta marrin veten për të agjëruar, ata për çdo ditë të Ramazanit që nuk do ta agjërojnë do të paguajnë nga një fitër (sadekatul-fitr), që këtu në Zvicër sillet mes 12 - 15 fr. zvicerane.

Rasti juaj: nëse vërtet nuk mund të agjëroni e ta përballoni urinë dhe etjen e agjërimit, dhe nëse nuk mund të gjeni punë më të lehtë e më të përshtatshme, atëherë aq ditë sa nuk do të agjëroni, të njëjtat do t'i kompensoni kur të jeni të lirë apo në pushim pasi të kalojë muaji i Ramazanit. Ndërkaq sa i përket faktit se a mundeni ose jo të agjëroni, kjo mbetet midis jush dhe Zotit, pra lihet në ndërgjegjen tuaj personale. Me këtë rast ju vetë jeni hoxhë apo mjek i vetvetes për të vendosur.

Hollësi të tjera rreth rregullave të agjërimit mund të gjeni këtu.

Pyetja:

Vitin e kaluar isha shtatzanë dhe nuk munda të agjëroj, po edhe pas lindjes së foshnjës nuk munda ta agjëroj dhe më kaloi, pra erdhi tjetri Ramazan. Si t'ia bëj, a mund ta paguaj me para ndonjë fukaraje apo diç tjetër. Pres këshillat tuaja. Ju falemnderit. Zoti ju shpërbleftë. Es-selamu alejkum! (Drita)

Përgjigjja:

Përderisa të jesh e shëndoshë dhe përderisa të kesh mundësi dhe fuqi për të agjëruar, ti ato ditë të Ramazanit të kaluar do t'i kompenzosh (zëvendësosh me agjërim) pasi të kalojë muaji i Ramazanit. Pra, pse ka kaluar një vit i plotë dhe pse të ka zënë Ramazani tjetër akoma pa i agjëruar ato ditë të Ramazanit të kaluar, kjo nuk do të thotë se ti je liruar apo shkarkuar prej këtij borxhi. Ti aq ditë sa nuk ke agjëruar vitin e kaluar, po aq ditë do t'i agjërosh pasi të kalojë ky Ramazan i sivjetëm dhe dita e parë e Bajramit, sepse në ditën e Bajramit është e ndaluar të agjërohet.

Ti nuk guxon që ato ditë t'i paguash me para apo në formë të fitrave. Këtë do ta bësh eventualisht, mos dhëntë Zoti, të sëmuresh prej ndonjë sëmundjeje të rëndë që nuk ka shërim apo të të kapë pleqëria e thellë sa nuk mund të agjërosh. Pra vetëm në këto raste mund të paguhet në formë fitrash mosagjërimi i ditëve të Ramazanit.

Ndërkaq nuk është mirë, bile edhe është mëkat (gjunah), pa asnjë arsye ta shtysh agjërimin në një kohë të pacaktuar.

Një prej arsyeve që ia lejon muslimanes të mos agjërojë është edhe shtatzënia po edhe periudha derisa ajo i jep gji foshnjës, nëse për këtë si nënë ka frikë se mos po shterret qumështi i nevojshëm për fëmijën.

Më gjerësisht për arsyet që ia lejojnë muslimanit apo muslimanes të mos agjërojë kliko këtu.

Pyetja:
Es-selamu alejkum, me fat Fitër Bajrami. Insha'allah na ka pranu All-llahu xh. sh. agjërimin... Pyetja ime është: A më së pari duhet me e përcjellë Ramazanin apo me i kompensuar ato ditë që më kanë mbetu pa agjëruar. All-llahu ju shpërbleftë ves-selamu alejkum. (Anonime)

Përgjigjja:

Edhe juve urime Bajramin, e gëzofshi me mbarë familjen!

Sa u takon ditëve që brenda Ramazanit kanë ngelur pa agjëruar, në Bajramin e Ramazanit, nuk guxon vetëm ditën e parë të Bajramit të agjërohet, ngase kjo është e ndaluar - në këtë ditë muslimani duhet të festojë - kurse prej ditës së dytë të Bajramit e tutje, mund të fillohet me agjërimin e ditëve që kanë ngelur, ose me agjërimin e 6 ditëve të muajit Shevval. Muaji Shevval është ky muaj në të cilin gjendemi sot dhe që ka filluar dje, pra në ditën e parë të Bajramit.

Pejgamberi a.s. thotë: "Kush e agjëron muajin e Ramazanit dhe atij ia bashkëngjet edhe 6 ditë të Shevvalit, atij do t'i llogaritet sikur ta ketë agjëruar tërë vitin".

Po ju mund edhe të prisni sa të kalojnë këto 3 ditë të Bajramit e pastaj të filloni me agjërim.

Zoti na i pranoftë të gjitha ibadetet që i kemi bërë vetëm për Të!

Pyetja:
Dy të rinj muslimanë, për ta njoftuar më mirë njëri-tjetrin (bashkëshortin e ardhshëm), a mundet që para se të fejohen apo martohen të kontaktojnë ose ta dashurojnë njëri-tjetrin? Selam? (Anonim).



Përgjigjja:

Meqë pyetje të këtilla e të ngjashme na parashtrohen shpesh dhe shumica prej tyre nuk e dëshirojnë publikimin e përgjigjeve, ne po e shfrytëzojmë rastin që kësaj pyetjeje t’i përgjigjemi pak më shkoqur.

Qëndrimi i Islamit lidhur me këtë dhe çështje të ngjashme me këtë është i qartë. Ai kërkon stabilitetin dhe mirëqenien shoqërore, kërkon harmoninë dhe dashurinë e respektin e sinqertë e të çiltër në mesin e njerëzve. Për realizimin e këtij qëllimi ai i mbyll disa rrugë dhe i pengon disa sjellje e lëvizje që shërbejnë për rrënimin dhe çrregullimin e këtyre raporteve, ndërkaq hap rrugë për më të shëndoshën, më të qëndrueshmen, më të dashurën e më të sinqertën.

Islami dashurinë ndërmjet njerëzve e sheh si një element bazë të ngritjes dhe ruajtjes së shoqërisë. Është elementi i cili garanton qetësinë dhe rehatinë. Paramendo për një moment një botë ku mungon elementi, koncepti apo ndjenja e dashurisë?! Atëherë vërtet njeriu për njeriun do të kishte qenë ujk (sipas thënies së Plautusit dhe Thomas Hobbesit).

Në këtë kontekst duhet shikuar edhe dashurinë e dy të rinjve muslimanë. Në të shumtën e rasteve dashuria nuk pyet a të vij, porse ajo, sidomos ajo që quhet ‘dashuria e parë’, vjen papritmas po madje edhe hutueshëm, papërmbajtshëm, palogjikshëm; shpesh plot dhimbje, tronditje e çrregullime të llojeve të ndryshme.

Tregon Ebu Hurejreja r.a.: “Isha bashkë me Muhammedin a.s., kur erdhi një njeri dhe e lajmëroi Pejgamberin a.s. se ishte fejuar me një ensare (grua medinase). Ai e pyeti: “A e ke parë atë?”. I tha: “Jo”. Muhammedi a.s. atëherë i tha: “Shikoje atë! Sepse në sytë e ensareve ka diçka (që ndoshta nuk do ta pëlqesh)”. Në një version tjetër thuhet: “Shikoje atë, sepse kjo do ta mundësojë vazhdimësinë e dashurisë midis jush”. (Muslimi, Nesaiu, Taberaniu)

Është e qartë sipas kësaj se shikimi i dy kandidatëve për martesë, dhe kjo të bëhet brenda kornizave që i ka paraparë Islami, vlerësohet si një element i rëndësishëm për mbjelljen dhe kultivimin e dashurisë midis dy të fejuarve dhe të martuarve.

Islami, konkretisht Muhammedi a.s., e ndalon atë që quhet “halvet” (vetmim i një mashkulli dhe i një gruaje të huaj për njëri-tjetrin), duke thënë: “Atje ku janë të vetmuar një mashkull dhe një femër, i treti është shejtani”.

Shikimi dhe biseda e dy të rinjve mund të bëhet në praninë e një personi të tretë, për t’u ikur manipulimeve si dhe cytjeve të djallit. Nga kjo kuptohet edhe fakti se Islami e ndalon edhe çdo lloj të takimit fizik, trupor midis këtyre dy të huajve, deri në momentin kur të lidhin kurorë.

Pas këtij shikimi dhe bisede në këtë formë vjen në shprehje pajtimi ose mospajtimi i dy palëve për hapin e ardhshëm, fejesën e më pas edhe për martesën. Natyrisht që ky shikim nuk duhet të mjaftojë që palët të sjellin vendimin përfundimtar të tyre për më tej, porse duhet të interesohen për njëri-tjetrin edhe përmes personave të tjerë seriozë si dhe shokëve e miqve që kanë. Sepse mund të ndodhë që dy të rinjtë të pasionohen ndaj njëri-tjetrit vetëm duke u mbështetur në pamjen dhe dukjen e jashtme të tyre dhe si përfundim të sjellin vendime të gabuara e të pamatura, të cilat shpesh përfundojnë me ndarje të hershme e me pasoja të tjera shpirtërore e materiale.

Nëse ka ndodhur që dy të rinjtë të jenë dashuruar me njëri-tjetrin, ata takimet e tyre duhet t’i realizojnë brenda atyre kushteve që i përmendëm më lart dhe sa më shpejtë që të jetë e mundur ta përshpejtojnë procesin e martesës së tyre, sepse vonesa e saj ka gjithashtu pasojat e veta fetare dhe psikologjike...

Ibni Abbasi r.a. tregon se si një njeri vjen te Pejgamberi a.s. dhe i thotë: “O i Dërguar i Zotit, nën përkujdesjen time e kemi një vashë. Prej nesh dorën e saj e lypin dy persona: njëri pasanik dhe tjetri një varfanjak që e ka humbur pasurinë. Ne dëshirojmë ta martojmë me atë pasanikun, kurse ajo e dashuron varfanjakun?!”. Atëherë Muhammedi a.s. i tha: “Për dy të dashuruar nuk ka gjë më të rëndësishme sesa martesa” (Ibni Maxheh).

Mirëpo, duhet theksuar, edhe atë zëshëm, se dashuria është me rëndësi, ama nuk është gjithçka. Për një jetë bashkëshortore të suksesshme ekzistojnë edhe shumë faktorë të tjerë. Është rrezik i madh personal dhe shoqëror nëse martesa nuk mbështetet edhe në këta faktorë të tjerë pos dashurisë. Për këtë fakt flasin edhe ekspertët shkencorë po edhe vetë ata që e kanë pirë një gotë të hidhur të kësaj dashurie idealiste...

Ajo çka bie sot në sy është trendi i kulturës joislame që po imitohet qorrazi nga të rinjtë muslimanë edhe në këtë aspekt. Modë është që sot të mos martohen të rinjtë tanë pa e përjetuar atë që quhet “flirt”; atë e shohin si një fazë njoftimi dhe eksperience për t’u nxehur e përgatitur për hapin pasues. Për këtë atyre u duhet një kohë prej një apo disa vitesh, u duhet një pushim në ndonjë plazh tropikal, një ‘testim i marrëdhënieve intime’... Akoma më rrëqethëse është kur këtë e preferojnë, e mbështesin ose së paku me këtë mburren disa prindër, qofshin të vajzës apo të djalit. Këtë e bëjnë edhe duke e ditur se këto takime të të rinjve aspak nuk realizohen në pajtim me parimet islame. Këta, pa kurrfarë kushti, i kanë liruar të gjitha rrugët vetëm e vetëm që i riu ose e reja e tyre ta gjejnë “partnerin e përshtatshëm të jetës”. 

Nga ana tjetër ke familje që në asnjë formë nuk e lejojnë së paku as edhe atë që Muhammedi a.s. ia porositi shokut të tij në hadithin më lart, që të shkojë ta shikojë personin me të cilin ka vendosur të martohet. Në këtë aspekt ngulin këmbë aq shumë, saqë e quajnë punë turpi dhe çnderimi të vajzës dhe familjes së saj. Në të shumtën e rasteve këtë e bëjnë nga presioni shoqëror: “Çka do të thonë të tjerët, nëse merret vesh që vajza jonë është takuar me një të huaj?!”.

Ndërkaq Islami, siç pamë më lart, e ruan mesataren midis këtyre dy skajshmërive. E lejon shikimin dhe takimin e tyre, madje edhe dashurinë e sinqertë e të çiltër, por brenda kushteve të caktuara, e ato janë, edhe një herë shkurtas, se ata nuk janë burrë e grua (bashkëshortë), se nuk guxojnë të qëndrojnë të vetmuar në ndonjë vend të mbyllur ose ku nuk i sheh askush, se nuk guxojnë të kenë asnjë lloj kontakti fizik, se duhet ta përshpejtojnë punën e martesës nëse pajtohen dhe ndarjen e largimin nëse nuk e shohin për të përshtatshëm njëri-tjetrin...

Pse dijetarët sauditë shpesh duken më të rreptë, ndërsa ata turq më të butë? A vjen kjo nga shkollat juridike (medh’hebet) apo nga tradita?

Përgjigjja: Qysh në fillim është mirë që ta tërheqim vërejtjen në madhësinë e pamjes, hartës, së botës islame. Islamin me të gjitha format e tij nuk është mirë ta kufizojmë e ta ngushtojmë në vetëm dy shtete ose në dy hapësira gjeografike. Sepse me këtë e kufizojmë, e zvogëlojmë madhësinë e botës islame, bashkë me këtë edhe mësimin islam. Nuk mund të mos them se kjo ndarje në Arabi Saudite – Turqi ka edhe prapavijë të rrezikshme për t’i paraqitur këto dy vende si armike të njëra-tjetrës, ose së paku si konkurrente, edhe atë «në emër të Islamit», pra duke e keqpërdorur Islamin.

Pas këtij elaborimi të shkurtër, tani mund të themi se po, sot ka dallime midis konceptimit dhe praktikimit të fesë islame në këto dy vende, që nuk mund të thuhet me siguri për të kaluarën dhe as për të ardhmen. Por, dallimi nuk është aq i madh sa këto dy shtete t’i paraqesim si përfaqësuese të dy poleve të kundërta të botës islame, edhe pse ka tendenca për këtë nga qarqe të caktuara brenda dhe jashtë botës islame.

E vërteta është se Islami si fe, si kulturë e si qytetërim brenda trungut të vet përmban një laramani, një diversitet të madh kur është në pyetje lidhja e kësaj feje me jetën. Gjatë historisë islame janë zhvilluar konceptime dhe praktika të ndryshme të mësimeve kur’anore dhe profetike dhe kjo në të shumtën e herave është parë si begati dhe zengjinllëk, me çka u ka shërbyer muslimanëve, dhe si kërcënim, me çka i ka dëmtuar muslimanët nga brenda. Kjo është kështu me çdo lloj diversiteti. Varësish se si përdoret dhe ushtrohet ai.

Siç thashë, gjatë historisë islame, për arsye të ndryshme: fetare, teologjike, sociale, politike, ekonomike, klimatike etj., janë zhvilluar shkolla e drejtime të ndryshme:

• në fushën e teologjisë: sunnitë-shiitë, këta pastaj në nëndrejtime të ndryshme; 
• në fushën e jurispridencës: hanefi-shafii-maliki-hanbeli etj.;
• në fushën e tesavvufit: nakshibendi-kadiri-halveti-mevlevi etj.;
• fushën e etikës po ashtu, në atë të filozofisë islame po ashtu.

Një ndarje e hershme në të kuptuarit e Islamit është ajo që njihet me termat ehlu’r-re’j (ithtarët e mendjes, racios) dhe ehlu’l-hadith (ithtarët e tekstit). Këta, me terma bashkëkohorë, për t’i kuptuar më mirë, mund t’i emërtojmë si racionalistë dhe literalistë. Më hollësisht për këtë temë mund ta lexoni artikullin tim "Medh'hebet - paraqitja dhe zhvillimi i tyre".

Ajo çka mund të thuhet në këtë kontekst është se literalizmi, kapja fjalë për fjale pas tekstit të shenjtë, Kur’anit fisnik dhe Haditheve, dhe ngurtësimi i këtyre teksteve sikur të ishin pjesë statike e ndërtesës së Islamit, si tekste që nuk shkojnë paralel me zhvillimin dhe dinamikën e jetës, por mbeten ashtu siç janë, duke u mbështetur edhe në të kuptuarit dhe konceptimin e këtyre teksteve nga gjeneratat e para të Islamit – krejt kjo reflekton një lloj lidhshmërie jo vetëm besimore e fetare, por edhe emocionale me këtë këndvështrim, pasi duket si më e pastërta dhe më burimorja -, domosdo shkakton shkëputjen midis tekstit dhe kontekstit, midis burimeve dhe teksteve fillestare dhe klasike të islamit me zhvillimet e mëvonshme, shumë të natyrshme, të jetës njerëzore. Ky i kuptuar i ngushtuar vetëm në tekste i fesë, domosdo krijon fërkim dhe kundërshti me dinamikën e jetës, e cila nuk pret dhe nuk rrjedh siç duam vetëm ne. Kjo lidhshmëri vetëm ndaj teksteve krijon edhe fanatizëm për t’i mbrojtur ato ashtu siç janë, për t’i mbrojtur nga "ndryshimi". Ky fanatizëm shpesh çon edhe në dhunë ndaj atyre që duan ato tekste t’i kuptojnë ndryshe. Prandaj, këto tekste dhe ky i kuptuar i teksteve fetare fillojnë të perceptohen si të ashpra, jashtë kohe, të ngurta, jo praktike, që nuk zgjidhin probleme por krijojnë të reja.

Kjo nuk është kështu me qasjen racionale ndaj fesë dhe teksteve fetare, sepse kjo qasje këto tekste i bën të kuptueshme, të pranueshme, të përputhshme me dinamikën dhe gjallërinë e jetës, bën përshtatjen e vazhdueshme midis tekstit fetar dhe kontekstit shoqëror, bën dallimin midis mësimeve të këtyre teksteve që kanë karakter historik dhe atyre që kanë karakter mbi-historik, midis atyre që kanë karakter lokal dhe atyre që kanë karakter universal, gjithëbotëror.

Është interesante të thuhet se edhe në mesin e hapësirave gjeografike ku ka sunduar një qasje racionaliste, herë pas here janë paraqitur grupe që i kanë «shenjtëruar» tekstet fetare, sidomos ato të shkruara nga dijetarët klasikë, në dëm të frymës dhe esencës së gjithmbarshme të fesë islame. Shembull tipik për këtë i kemi talibanët, të cilët në origjinë kanë qenë hanefi, pra racionalistë, por që edhe tekstet e fikhut klasik hanefi i kanë shenjtëruar sikur të ishin universalë. Pikërisht në këtë pikë e gjejmë edhe elementin e përbashkët të bashkëpunimit të talibanëve hanefi me Usama bin Ladenin vehabij. Më tepër për këtë fenomen mund të lexoni në librin tonë, në koautorësi me Dr. Bashkim Aliun, «Ekstremizmi në emër të Islamit», i cili së shpejti do të botohet edhe në gjuhën gjermane.

Këto dy qasje: racionale/racionaliste dhe literale/literaliste i hasim përgjatë gjithë historisë islame në kohë dhe hapësira të ndryshme gjeografike. Ndaj, edhe sot, këto dy qasje nuk mund t’i reduktojmë në vetëm dy vende: Arabi Saudite dhe Turqi. Ithtarët e të dyjave i hasim sot në të gjitha hapësirat gjeografike të botës islame, me emra e tituj të ndryshëm, jo vetëm në bazë medh’hebore. Këto qasje i tejkalojnë medh’hebet. Po, në Arabinë Saudite që moti mbisundon medh’hebi hanbelij, që i takon qasjes literaliste, por atje është zhvilluar edhe një formë akoma më rigjide e kësaj qasjeje, e inicuar nga Muhammed Abdulvehhabi, e quajtur vehhabizëm. Të dyja këto, hanbelizmi dhe vehabizmi, sot ndodhen nën kupolën e asaj që quhet neo-selefizëm. Ndërkaq, në Saudi si sot, ashtu edhe në të kaluarën, kanë jetuar dhe jetojnë edhe muslimanë që janë ithtarë të qasjeve racionaliste ose edhe mistike, tesavvufiane, megjithëse si pakica. Edhe e kundërta është e vërtetë sot. Në hapësirat gjeografike ku mbisundon qasja racionaliste hasen ithtarë të qasjes literaliste, si p.sh. së fundmi në botën shqiptare, por jo vetëm.

Pyetja: Sipas Islamit, martesa dhe pasuria a janë fat apo zgjedhje të njeriut? 

Përgjigjja: Allahu xh.sh. në Kur’an na njofton se Ai është Krijuesi i Gjithësisë dhe se Ai gjithçka, në univers e në tokë, e ka krijuar sipas një mase, saktësie dhe plani të caktuar: “Ne çdo gjë kemi krijuar me masë të caktuar.” (Kur’ani, 54:49); “Ai (Allahu) krijoi çdo gjë, duke e përsosur në mënyrë të qartë e të matur.” (Kur’ani, 25:2)

Megjithëkëtë, brenda kësaj kornize të gjerë të krijimi të planifikuar që më parë, njeriu si qenie e vetëdijshme dhe me përgjegjësi, e gëzon lirinë e tij të kufizuar, relative. Krahas disa gjërave ku ai nuk ka ndikim, siç janë lindja, vdekja etj., ai në fushat e tjera e gëzon lirinë e tij të kufizuar, jo absolute. Sikur të mos e kishte këtë liri, ai nuk do të mund të ishte përgjegjës për zgjedhjet, vendimet dhe veprimet e tij.

Pra, ne nuk jemi robota, por qenie të gjalla, me vullnet, me dëshira e me nevoja. Deri sa jemi të vegjël dhe të papjekur mendërisht, ne veprojmë lirë, mirëpo nuk mund dhe nuk do të duhej të merrnim vendime me rëndësi jetësore, pa u konsultuar me familjarët e me të tjerët.

Kur është në pyetje fejesa dhe martesa, ato nuk janë “të shkruara” nga Zoti, nuk janë fat i paracaktuar, ku ne nuk kemi ndikim, përkundrazi këtu duhet ta përdorim lirinë tonë të zgjedhjes dhe të vendosim me mend e me seriozitet se me kënd po e nisim jetën bashkëshortore. Muhammedi a.s. na motivon që të kemi kujdes se me kënd martohemi, të mos mashtrohemi pas pasurisë, hijeshisë apo prejardhjes familjare, porse ta zgjedhim një partner/e që ka sjellje, moral të mirë dhe që është i/e përgjegjshëm/shme. Sikur të kishte qenë fejesa ose martesa punë fati, “e shkruar” nga Zoti, Muhammedi a.s. nuk do të na rekomandonte ta bëjmë zgjedhjen e duhur, por do të thoshte: pritni dhe pajtohuni me atë çka t’ju sjellë jeta. Jo, ai nuk e ka thënë këtë. Madje edhe vetë mundësia për shkurorëzim, në qoftë se nuk ec dhe nuk ka mbarësi martesa, tregon se kjo nuk është e shenjtë, nuk është “e shkruar” dhe nuk është thjesht punë fati, porse çështje e zgjedhjes së lirë.

E njëjta gjë vlen edhe për pasurinë. Përderisa njeriu është i vogël dhe i papjekur si dhe i paaftë për të siguruar mjete jetese, ai jeton në kushtet ekonomike të familjes. Në këtë fazë të tij mund të thuhet se ai ka fat ose s’ka fat, varësisht se çfarë kushtesh ka familja. Mirëpo, kur ky të aftësohet vetë për punë, angazhim e fitim, nuk mund të thuhet se ai e ka të shkruar, të paracaktuar, të jetë në atë nivel ekonomik e financiar. Ai duhet të punojë, të angazhohet, t’i mësojë rrugët dhe metodat e fitimit hallall dhe të pasurohet, e jo të presë se çfarë do t’i japë Zoti. Është e vërtetë se Zoti çdo qenieje të gjallë ia ka caktuar edhe furnizimin, mirëpo për këtë duhet mund, përpjekje, lodhje nga ana e individit. E jo të bëhet pasiv dhe të presë se kush do t’i ndihmojë me furnizim. Një ditë një djalë i ri, i shëndoshë dhe i fuqishëm erdhi te Pejgamberi a.s. dhe i kërkoi ndihmë financiare. Muhammedi a.s. i tha se nuk kishte gjë për t’i ofruar, por i tha: “A nuk është më mirë për ty që ta marrësh një litar, të shkosh të mbledhësh drunj të thatë në natyrë, t’i shesësh dhe me ato para t’i plotësosh nevojat tua?!” (Buhariu & Muslimi)

Pavarësisht angazhimit të njeriut, ai për çdo ditë duhet të jetë i kënaqur me atë që e zotëron atë ditë dhe ta falënderojë Zotin për ato mirësi që i zotëron. Ngase, njeriu mud të jetë edhe milioner, por në qoftë se ai nuk është i kënaqur me atë që e ka, ai është “i varfër” në shpirt. Muhammedi a.s. thotë: “Nuk është zengjinllëk të kesh shumë pasuri, por zengjinllëk i vërtetë është të kesh një shpirt, një zemër, të pasur”. (Buhariu & Muslimi)

Për atë që e zotëron njeriu brenda një dite, mund të thuhet se është fat ose jo-fat, mirëpo kjo nuk është detyruese dhe kufizuese. Nesër ai duhet të angazhohet dhe të punojë sërish për të fituar.

Te varfëria, besoj se kemi tri nivele të ndryshme: të jesh i varfër (si gjendje), të bëhesh i varfër (duke qenë njëherë pasanik dhe duke e harxhuar pasurinë lart e poshtë, vend e pavend) dhe të lihesh i varfër nga të tjerët. Kjo e fundit më shumë ndodh në nivele shtetërore dhe globale, ku shtete të caktuara i varfërojnë shtetet tjera nëpërmjet luftës, eksploatimit dhe formave të tjera të padrejtësive. E para mund të quhet fat, por format e dyta assesi.

Pyetja:
A i lejohet femrës që të falë namaz nëse ka të veshur pantallona të gjera me të cilat nuk vërehen vijat e trupit, apo duhet të ketë të veshur diçka tjetër mbi to (d.m.th. në pjesën e epërme e cila duhet të jetë e gjatë). Ju përshëndes me selam!


Përgjigjja:

Në Islam nuk janë shumë me rëndësi detajet e veshjes sa parimet e saj. Nuk është pra me rëndësi dizajni i veshjes, ngjyra, modeli e të tjera imtësi, sepse këto i janë lënë shijes personale të muslimanit dhe muslimanes si dhe kulturës së popullit dhe vendit përkatës ku jetojnë ata muslimanë. Kryesore është të ruhen parimet e veshjes, e ato, sa i përket veshjes së femrës, janë:

1. Petku ta kaplojë tërë trupin e saj, përveç duarve dhe fytyrës
2. Petku të mos jetë i tejdukshëm sa të duket lëkura (mishi) e trupit të saj
3. Petku të mos jetë shumë i ngushtë sa t'i tregojë të gjitha vijat e trupit të saj
4. Petku të mos i ngjajë një petku fetar të ndonjë femre të ndonjë feje tjetër, p.sh. të mos i përngjajë 100 % petkut të "motrave kishtare" etj.

Me këtë rast, këto parime të veshjes, femra muslimane duhet t'i ruajë edhe gjatë faljes së namazit. Në rastin e pyetjes suaj, gjithsesi se është e mundur dhe nuk ka pengesë që një femër muslimane të falë namazin e saj me pantallona të gjera të cilat nuk ia tregojnë vijat e trupit, dhe të cilat gjithashtu nuk janë të tejdukshme sa do t'ia tregonin lëkurën e këmbëve apo pjesëve të tjera të trupit dhe të cilat pantallona e mbulojnë atë deri te nyjat (zogjtë) e këmbëve. Natyrisht, edhe pse këtu flitet vetëm për pantallonat, të njëjtin kujdes duhet pasur edhe për pjesët e tjera të veshjes së sipërme, të shamisë etj.

Pyetja:
Es-selamu alejkum. Në Islam, kur All-llahu ta fal një fëmijë, sipas Pejgamberit a. s. bëhet "akika". Tek ne shqiptarët i merren fëmijës flokët para se me i bërë një vit. A ka kjo traditë diçka lidhje me Islamin? Nëse jo, atëherë si t'i bindi ata që ta lënë këtë vepër? Por nëse prapë veprohet, çfarë pune është kjo? Faleminderit dhe Zoti ju shpërbleftë për përgjigjen. Selam nga Valtoni dhe Ragipi nga Glarusi (Zvicër).


Përgjigjja:

Es-selam alejkum vëllezër!

Islami ka paraparë disa rregulla, sa u përket foshnjave të sapolindura dhe ato porositemi nga Pejgamberi a.s. t'i kryejmë denjësisht.

Sapo të lindë foshnja, me saktë, në ditën e shtatë pas lindjes:

1. Foshnja i dërgohet një njeriu të devotshëm ose vetë babait apo gjyshit të foshnjës dhe ai ia lexon ezanin në veshin e djathtë si dhe ikametin në të majtin. Transmeton Ibni Abbasi r.a.: "Kur është lindur hz. Hasani, djali i Aliut r.a., në po të njëjtën ditë Pejgamberi a.s. ia ka kënduar në veshin e djathtë ezanin, kurse në të majtin ikametin" (Bejhekiu). Me këtë, foshnja qysh në fillim të jetës së vet, fillon ta dëgjojë fjalën e imanit dhe besimit në Një Zot të Vetëm...

2. Merret një kokë hurme, përtypet dhe zbutet mirë në gojë, e pastaj i jepet foshnjës me qëllim që hurma e ëmbël dhe e zbutur në këtë formë t'i mbërrijë foshnjës në lukth. Kjo quhet tahnik. Nëse qoftë se nuk kemi hurma, mund çfarëdo një ëmbëlsire tjetër. Tregon Ebu Musa el-Esh'ariu r.a.: "Më lindi një djalë. E mora dhe ia dërgova Pejgamberit a.s. Ai ia ngjiti emrin Ibrahim dhe i bëri tahnik me një kokër hurme" (Buhariu dhe Muslimi).

3. Pritet një kurban "akika". Pejgamberi a.s. ka thënë: "ַdo fëmijë i lindur është peng i akikës. Në ditën e shtatë për fëmijën pritet kurban, atë ditë i ngjitet emri dhe i qethen flokët" (Ahmedi, Tirmidhiu...). Sipas transmetimeve, Pejgamberi a.s. ka porositur që për foshnjën mashkull të priten dy dele, kurse për atë femër një dele (Ahmedi dhe Ibni Maxheja).

4. I ngjitet një emër i bukur dhe kuptimplotë. Pejgamberi a.s. ka thënë: "Në ditën e Kijametit ju do të thirreni me emrat tuaj dhe me emrat e baballarëve tuaj. Prandaj, të keni kujdes të ngjitni emra të bukur!" (Ebu Davudi). Emrat më të bukur janë 99 emrat e bukur të All-llahut xh.sh., duke ua shtuar në fillim fjalën "Abd-", pra Abdurrahman, Abdurrahim, Abdulkerim, Abdulhalim...Pastaj emrat e pejgamberëve të Zotit dhe të grave të tyre besimtare, pastaj emrat e shokëve të Muhammedit a.s. si dhe emrat e njerëzve të tjerë të devotshëm muslimanë. Nuk është obligim që emri të jetë në gjuhën arabe, mund të jetë një emër edhe i gjuhës amtare të foshnjës, mirëpo si pjesë dhe simbol i kulturës gjithislame preferohet që ky të jetë emër që e përdorin shumica e botës islame. Pejgamberi a.s. e pyet një vajzë se si e ka emrin, ajo i përgjigjet "Asije" (gjunahqare, mëkatare). Atëherë Pejgamberi a.s. i thotë asaj: Ti je "Xhemile" (e bukur, bukurije). (Muslimi). Pra nga emri jo i hijshëm Asije (mëkatare) e ndërroi në Xhemile. (Këtu emri Asije është me shkronjën arabe 'ajn', e jo me 'elif' - Asije, sikurse te emri i gruas së faraonit, e cila ishte muslimane, ndaj dhe në këtë kuptim mund të përdoret edhe për vajzat muslimane).

5. Foshnjës i qethen flokët dhe peshohen. Sa gram të peshojnë flokët, po aq gram argjend duhet dhënë sadaka (lëmoshë). Pejgamberi a.s. i thotë të bijës së tij, hz Fatimes: "Qethi dhe mati flokët e Husejnit dhe aq sa të peshojnë ato, jep sadaka në argjend".

6. Foshnja mashkull duhet bërë sunnet (të synetohet). Kjo është sunnet (porosi) i fortë. Kurse sunnetimi i lehtë i femrave është vetëm një ikram (nder dhe mirë), e nuk është sunnet apo obligim i ndonjë lloji tjetër.

Si obligime të tjera të prindërve ndaj fëmijëve pastaj vjen edhe edukimi i mirë, shkollimi i përgjithshëm e fetar, aftësimi për jetë, fejesa dhe martesa e tyre...

Pyetja:
Për mbjelljen e spermatozoideve nga mjeku, pasi që për 13 vjet martesë nuk ka shtatzani gruaja. A lejohet me e ba mbjelljen apo me e nda gruan... Një ish medresant e hafiz i Kur'anit, tash i gjymtë pas luftës në Kosovë (Hambeli).


Përgjigjja:

Shkurorëzimi i gruas vetëm për arsyen se ajo është sterile (shterpë), nuk është punë e hijshme dhe njerëzore, e aq më pak është arsyetim fetar, bazuar në ajetet 49-50 të sures esh-Shura (42), që do t'i përmendim më poshtë. Kjo mund të jetë një caktim dhe vullnet i prerë i Zotit, mirëpo mund të jetë edhe vetëm një sprovë e përkohshme për dy bashkëshortët. Ne kemi raste plot, si gjatë historisë - para sëgjithash te disa pejgamberë të Zotit - ashtu edhe sot, kur Zoti pas shumë vitesh martesë, dy të martuarve u falë nga një ose më shumë fëmijë. Andaj për këtë duhet kërkuar rrugë tjetër, e jo shkurorëzimin e gruas.

Dëshira e dy të martuarve për të pasur fëmijë është një e drejtë më se natyrore e tyre, e cila madje është nxitur dhe preferuar edhe nga ana e fesë islame. Sepse një prej qëllimeve të themelimit të familjes është edhe lindja e fëmijëve të cilët do të jenë bartës të vlerave fetare e kulturore të tyre. Mirëpo, Islami e ka ndaluar rrugën për lindjen e fëmijës përmes marrëdhënieve jashtëmartesore, dhe këtë e ka llogaritur si një bazë të fuqishme për degjenerimin moral të një shoqërie. Me atë që Islami e nxit martesën dhe i ndalon marrëdhëniet jashtë martese, ka për qëllim ruajtjen e nderit të njeriut, ruajtjen e rrjetit shoqëror dhe ruajtjen e strukturës familjare, si një garancë për qetësinë dhe rehatinë e të dyja botëve.

Sipas besimit islam, krahas mirësive të tjera edhe fëmija është një prej mirësive (ni'meteve) të All-llahut xh.sh. dhënë njerëzimit. Në Kur'anin fisnik thuhet: "All-llahut i takon mbisundimi i qiejve dhe i tokës; Ai krijon çka të dojë; Ai i falë vetëm femra atij që do, e i falë vetëm meshkuj atij që do. Ose u falë çift, meshkuj e femra, por atë që do e lë pa fëmijë (shterpë, steril/e); Ai është i gjithdijshëm, i plotfuqishëm" (esh-Shura, 42: 49-50).

Mirëpo All-llahu xh.sh. gjithçka që ka krijuar e ka lidhur për një shkaku. Hulumtimi dhe kërkimi i këtyre shkaqeve, që ndryshe quhen edhe ligjet e natyrës, për ta realizuar një dëshirë të ligjshme, assesi nuk bie në kundërshtim me kaderin (paracaktimin) e Zotit. Për këtë arsye, nëse dy bashkëshortë nuk kanë fëmijë dhe për këtë u nënshtrohen trajtimeve mjekësore dhe si rezultat i kësaj bëhen me fëmijë, kjo s'është aspak dëm dhe është një e drejtë e tyre elementare.

Një prej teknikave të fekondimit apo mbarsjes së një gruaje, e cila në mënyrë të natyrshme nuk mbetet shtatzënë, është edhe "mbarsja artificiale" ose "foshnja e epruvetës", me ç'rast merret sperma e burrit dhe në një mjedis të përshtatshëm përjashta (kryesisht në gyp ose epruvetë) bëhet fekondimi me vezorin e gruas, e më pastaj merret ajo pjesë e bashkuar e spermatozoidit dhe vezorit dhe vihet në mitrën e gruas që atje të vazhdojë rritja e fetusit në mënyrë normale deri në lindje.

Edhe pse kjo formë e mbarsjes në fillim është paraqitur në botën perëndimore dhe krejt në fillim ka qenë trajtuar si një formë shumë humane dhe e natyrshme e të bërit me fëmijë, më vonë edhe kjo, sikurse shumë degë të teknologjisë, fillon të deformohet e të largohet nga parimet fetare dhe humane, dhe fillon keqpërdorimi i saj, duke përzier elemente të personave që nuk kanë lidhje martesore e të ngjashme, prej çka sot vuan vetë bota perëndimore dhe e cila gjë zhurmshëm diskutohet edhe në mesin e muslimanëve.

Sipas shumicës së dijetarëve islamë, kjo formë e të bërit me fëmijë, pra përmes epruvetës dhe mjeteve të tjera mjekësore, është një gjë fisnike dhe e ndershme, me kusht që këtu të vjen në shprehje sperma e burrit (bashkëshortit), vezori i gruas (bashkëshortes) dhe mitra e po të njëjtës grua (bashkëshorte). Kjo metodë apo teknikë lejohet të përdoret vetëm në rast të pamundësisë së mbetjes shtatzënë në formën normale, dhe kjo llogaritet si një trajtim mjekësor, përndryshe nuk lejohet.

Me këtë rast meriton të përmendet edhe vendimi i Akademisë së Fikhut Islam pranë Organizatës së Konferencës Islamike që në vitin 1986 në Amman mban konferencën e rregullt, ku pos tjerash diskutohet edhe çështja e fekondimit artificial apo foshnjës së epruvetës. Shkurtimisht për këtë çështje thuhet:

"Meqë bien ndesh me parimet, qëllimet dhe ndalesat e përgjithshme të Islamit, nuk është e lejuar që fekondimi artificial apo foshnja e epruvetës të zhvillohet në format vijuese:

1. Marrja e spermës së bashkëshortit dhe e vezorit tëi një gruaje tjetër (jashtë bashkëshortes) dhe pas fekondimit të tyre, embrioni i zhvilluar në këtë rrugë të vendoset në mitrën e bashkëshortes së këtij burri,

2. Marrja e spermës së një burri të huaj dhe pas fekondimit me vezorin e gruas në mjedis të jashtëm, ky embrion të vendoset në mitrën e gruas,

3. Marrja e spermës dhe e vezorit të dy bashkëshortëve dhe pas fekondimit në mjedis të jashtëm, embrioni i këtillë të vendoset në mitrën e ndonjë gruaje tjetër vullnetare që ajo pastaj ta bartë dhe ta lindë këtë foshnje,

4. Marrja e një sperme të një burri të huaj dhe e një vezori të një gruaje të huaj dhe pas fekondimit, embrioni të vendoset në mitrën e gruas personale, dhe

5. Marrja e spermës së bashkëshortit dhe e vezorit të bashkëshortes dhe pas fekondimit të tyre, embrioni të vendoset në mitrën e gruas së dytë legjitime të këtij burri.

Ndërkaq, marrja e spermës së bashkëshortit dhe e vezorit të bashkëshortes dhe pasi të bëhet fekondimi i tyre në një mjedis të jashtëm (në laborator përmes epruvetës), embrioni i fituar nga ky proces të vendoset në mitrën e po të njëjtës grua; ose marrja e spermës së bashkëshortit dhe vendosaj e saj në mitrën e bashkëshortes apo në ndonjë pjesë të afërt me të për t'u përfituar mbarsja apo fekondimi i brendshëm me vezorin e bashkëshortes, janë metoda që mund të merren parasysh në rast nevoje dhe të cilat bartin karakter trajtimi apo shërimi mjekësor si dhe të cilat nuk bien në kundërshtim me parimet e fesë islame".



Burimi: ISAM, Ilmihal - Islam ve Toplum, vëll. II, Ankara 2001, f. 140-142.

Pyetja:

A u mundësohen grave islame të drejta të barabarta me burrat islam? Si ndahen përgjegjesitë ndërmjet tyre? A ndodhet ajo në të njëjtat pozita me gratë perëndimore? Faleminderit. (Aida)

Përgjigjja:

Lidhur me këtë pyetje unë para disa vitesh kam shkruar një artikull. Të njëjtin po e sjell edhe këtu si përgjigje për pyetjen tuaj. Të gjitha të mirat.


Thonë se gruaja paraqet gjysmën e shoqërisë. Po, kjo është e vërtetë. Gruaja, sa i përket përfaqësimit numerik, paraqet gjysmën e shoqërisë. Urtësia e Zotit Fuqiplotë dhe kujdesi i Tij ka dashur që numri i meshkujve dhe i femrave në rruzullin tokësor të jetë gjithmonë i afërt apo i barabartë.

Pa dyshim se gruaja, sa u përket numrave statistikorë, paraqet gjysmën e shoqërisë, mirëpo, sa i përket ndikimit të saj në shoqëri, ndikimit të saj në vetë bashkëshortin dhe fëmijët e saj, ajo paraqet më shumë se gjysmën e shoqërisë.

Biseda rreth gruas është domosdoshmëri dhe çështje delikate, ngase duhet të jemi objektivë dhe gjithëpërfshirës gjatë trajtimit të pozitës së mirëfilltë të saj në shoqëri. Rreth çështjes së gruas kemi, së paku, dy konceptime të skajshme: a) disa i bëjnë padrejtësi asaj duke e konsideruar atë si krijesë e cila nuk është krijuar për gjë tjetër, pos për t’i shërbyer burrit, dhe b) disa të tjerë dëshirojnë t’i lirojnë të gjithë kufijtë e saj, vetëm sa për të shkaktuar çrregullime në sipërfaqen e tokës. Midis këtyre dy skajshmërive diametralisht të kundërta me njëra-tjetrën, është drejtimi apo qëndrimi mesatar, të cilin e proklamon edhe vetë feja Islame, e që për fat të keq, shumica e muslimanëve nuk janë të njoftuar drejtë lidhur me të. Pra, përderisa në një krah kemi fanatikët, xhelozët, konservatorët dhe egoistët si nga radhët e besimtarëve muslimanë ashtu edhe nga ata të feve e të ideologjive të tjera, të cilët mendojnë se gruaja është thjeshtë një lloj malli, pronë ekskluzive e mashkullit, pa kurrfarë të drejte për pronën private, për lirinë e mendimit, të shprehjes, të besimit, të arsimimit, të punësimit si dhe të zhvillimit e të kultivimit të aftësive, shprehive e prirjeve të saj, sikur të gjitha këto aktivitete të ishin të destinuara vetëm për burrin; në krahun tjetër, ndërkaq, kemi tendencën për lirimin dhe shfrenimin e gjithanshëm e të pakontrolluar të saj. Në emër të lirisë, gruaja e ditëve tona po shfrytëzohet në shumë dimensione. Ai shpirti i saj delikat, ndjenjat e holla, zemra e pastër dhe trupi joshës po thithen për reklamë, për tregti, për politikë, për përplasjet ideologjike, për konkurrencën personale, për terror dhe, në përgjithësi, për epshe poshtëruese. E, kur po e shohim në këtë hall, duhet thënë që gruaja sot ndodhet nën detyrimin e nënshtrimit ndaj një dhune më të pangopur, më sistematike e më sadiste sesa në Mesjetë.

Po, liria është bërë slogani më i rëndësishëm, më i përhapur dhe më emocionues i shekujve të fundit, XIX dhe XX. Pa dyshim, liria është njëra ndër vlerat më të larta, por, ç’e do një liri të pakusht e të pakufi? Kjo ndoshta është e mundur për qeniet e tjera, por për njeriun, jo, sepse njeriu është një qenie shoqërore dhe, për pasojë, është i detyruar të jetojë së bashku me njerëz të tjerë si ai vetë.

Sa i përket qëndrimit të Islamit ndaj trajtimit të femrës, këtu duhet përkujtuar një të vërtetë, se nuk është e drejtë të vlerësohet koncepti Islam mbi gruan duke vështruar në vijim qëndrimin e kombeve muslimane ndaj gruas, porse duhet të hulumtohen, të gjenden e të ndiqen parimet e drejtpërdrejta tanimë të konfirmuara të Islamit. Këtu dua të përkujtoj një thënie të njohur të hazreti Aliut, halifit të katërt pas Muhammedit a.s. (alejhi’s-selam), i cili ka thënë: ‘Mos vlerëso të vërtetën me fjalët dhe sjelljet e njerëzve, por njerëzit me kriteret e së vërtetës!’

Fillimisht, duhet të theksojmë se Islami ka shpallur barazinë në krijimin e mashkullit e femrës, të njerëzve të çfarëdo race dhe, përfundimisht, të mbarë njerëzimit: ‘O ju njerëz,vërtet Ne ju krijuam juve prej një mashkulli dhe një femre, ju bëmë popuj e fise që të njiheni ndërmjet vete e, s’ka dyshim, se tek All-llahu më i ndershmi prej jush është ai që më tepër është ruajtur (nga të këqijat)...’ (Kur’ani, kaptina 49 - Huxhurat, ajeti 13).

Gruaja ka një pozitë të veçantë në Islam. Kur Muhammedi a.s., duke sjellë fenë e së drejtës, sapo filloi të njoftonte njerëzimin, njeriu i parë që besoi ishte një grua, gjegjësisht shoqja e tij Hatixheja. Në të njëjtën kohë, gruaja është dhe dëshmorja e parë e Islamit. Sumejja, nëna e Ammarit, ka qenë ndër të parat që kanë pranuar fenë Islame në Mekë dhe, për pasojë, iu nënshtrua torturave të padurueshme që i bëheshin nga politeistët e asaj kohe derisa kishte dhënë shpirt nën bajonetën e politeistit të përbetuar, Ebu Xhehlit. Është pra kjo, njëherësh edhe dëshmorja e parë e Islamit.

Muhammedi a.s. ka dhënë shumë shembuj të dashurisë, respektit dhe dhembshurisë ndaj gruas. Ai urdhëron kështu: ‘Nga bota juaj tri gjëra më kanë gëzuar: bukuria dhe pastërtia, gruaja, dhe namazi si veprimtaria publike më e lumtur’

Sipas Islamit, nuk ka asnjë dallim midis burrit dhe gruas në besimin ndaj Zotit dhe bazave të fesë, në njohjen dhe mësimin e urdhrave e të ndalesave të Zotit në lidhje me këtë botë dhe me botën tjetër të amshueshme, në ndëshkimin ose shpërblimin e duhur, në hyrjen në Parajsë ose Ferr.

Duke e bërë të ditur vendin e femrës në Islam nga pikëpamja e krijimit, besimit, lirisë së ndërgjegjes dhe jetës së pasosur, është e domosdoshme të themi edhe se në Kur’anin Fisnik, ashtu siç ndodhet një kaptinë e gjatë e emërtuar en-Nisa’ (Gratë-Femrat), përmbahet edhe një kaptinë e emërtuar Merjem kushtuar posaçërisht nënës së Isait (Jezuit).

Sa i përket jetës martesore, mashkulli dhe femra janë të lirë të zgjedhin shokun e vet. Femra, qoftë e ve, qoftë vajzë, është e lirë në zgjedhjen e bashkëshortit. Nuk mund të martohet me detyrim nga të tjerët, qoftë edhe nga prindërit, pa vendimin dhe lejen e saj. Nëse ndodh që të martohet nën presion, ajo rezervon të drejtën e rishikimit, po deshi e prish kurorën. Me të vërtetë, në kohën e Muhammedit a.s. një zonjë e quajtur Hansa, banore e Medines, kurorëzohet nga i ati në kundërshtim me vendimin e saj. Gruaja e ve, duke njoftuar Pejgamberin, e kishte prishur kurorën. Edhe një vajzë, në të njëjtën mënyrë kishte bërë kërkesë. Pejgamberi e kishte lënë të lirë atë për të rishikuar kurorën për po ose jo.

Me rastin e lidhjes së kurorës, sipas së drejtës islame parashihet garancia e kurorës e quajtur mehir dhe është kjo sasia e mallit që lind si e drejtë e gruas. Kjo vlerë pasurore është e drejta e pronës private e kandidates për martesë dhe jo e nënës, babait apo ndonjë mbikëqyrësit. Kjo është një pagesë kompensimi që kryhet nga ana e mashkullit. Plotëson nevojat e femrës dhe i jep vlerë asaj.

Feja islame në institucionin e martesës ka përcaktuar ndarjen e detyrave midis gruas e burrit në përputhje me mundësitë e tyre materiale e shpirtërore. Çdo gjinie i ka dhënë punën që mund ta përballojë, ‘ka respektuar specialitetin’. Gruas nuk i ka ofruar punën që s’e bën dot, nuk ia ka ngarkuar përgjegjësinë që gjithashtu s’e bart dot.

Kur’ani Fisnik njerëzve, në përgjithësi, u drejtohet në gjininë mashkullore, fjalët u përkasin meshkujve. Kjo është një veçori e gjuhës arabe. Megjithëse ishte kështu, gratë e kohës së Muhammedit a.s. kishin kërkuar zbritjen e ajeteve kur’anore që bënin fjalë posaçërisht për to. Një ditë, zonja Ummi Umare kishte shkuar pranë të Dërguarit të Zotit dhe i kishte thënë: ‘O përfaqësues i All-llahut, shoh se çdo gjë është për burrat, emri i grave nuk përmendet fare’. Në lidhje me këtë zbret ky ajet kur’anor: ‘Nuk ka dyshim se për muslimanët e muslimanet, besimtarët e besimtaret, adhuruesit e adhurueset, të sinqertit e të sinqertat, durimtarët e durimtaret, të përvuajturit e të përvuajturat, sadakadhënësit e sadakadhënëset, agjëruesit e agjërueset, ruajtësit e nderit e ruajtëset e nderit, shumëpërmendësit e All-llahut e shumëpërmendëset e All-llahut, All-llahu ka përgatitur falje dhe shpërblim të madh’, (Kur’ani, Ahzab, 33-35).

Pyetjes se cilat janë të drejtat e gruas mbi burrin, Muhammedi a.s. i është përgjigjur kështu: ‘Ushqejini ato me ç’ushqeheni vetë, vishni me ç’visheni vetë, mos i rrihni, mos u thoni se janë të shëmtuara, mos përdorni fjalë të rënda e të këqija!’

Kjo thënie e shkurtër e Muhammedit a.s. lidhur me të drejtat e gruas, mendoj se paraqet botëkuptimin e gjithëmbarshëm të Islamit ndaj kësaj çështjeje. Së pari, sigurimi i nevojave materiale dhe mjeteve të jetesës së gruas i përket burrit. Gruaja, nga pikëpamja ligjore, nuk është e detyruar të punojë në shtëpi, pos nëse burri i saj është i varfër. Burri nuk mund të përzihet në pasurinë vetjake të gruas. Gruaja, po pati edhe pronë tjetër përveç garancisë së kurorës (mehrit), zotëron mbi të të drejtë pronësore dhe përdorimi të plotë, edhe nëse burri është nevojtar. Gruaja ka kompetencë të plotë ta shtojë pasurinë me tregti, ta dhurojë, ta japë me qira dhe për këto s’është e detyruar të marrë leje nga burri. Së dyti, gratë nuk duhet të rrihen. Muhammedi a.s. urdhëron e thotë: Askush të mos rrahë bashkëshorten sikur të rrihte shërbëtoren, se ndofta në fund të ditës kthen e bie në marrëdhënie me të!’. Burri dënohet po ta rrahë të shoqen me dhimbje, plagë dhe dëmtime të tjera. Së treti, gruas asnjëherë s’duhet t’i thuhet se është e shëmtuar, qoftë për të, qoftë për punët e saj. Për sa mund ta pranojë ajo, e keqja më e madhe që mund t’i bëhet gruas, është t’i thuhet ‘e shëmtuar’. Nuk duhet të cenohet identiteti dhe personaliteti i saj fizik e shpirtëror. Gruaja përpiqet që t’ia bëjë të pranueshme burrit bukurinë shpirtërore dhe qenien e vet. T’i thuhet asaj se është e bukur, është mirësi e madhe dhe delikatesë. Të shkuarit mirë me gruan është urdhëruar edhe në Kur’an: ‘...Çoni jetë të mirë me to! Nëse i urreni ato, bëni durim, pse ndodh që All-llahu të japë shumë të mira në një send që ju e urreni!’,(Kur’ani, en-Nisa’, 19). Edhe Muhammedi a.s. porosit: ‘Këshilloni për mirë midis njëri-tjetrit’. ‘Besimtari të mos i nervozohet e zemërohet besimtares. Nëse një sjellje e saj s’i vjen për mbarë, nga tjetra mund të mbetet i kënaqur’. Së katërti, burri, duke e trajtuar gruan nën dyshim, nuk mund t’i ushtrojë asaj presion, nuk mund ta mbajë fshehtas nën mbikëqyrje. Kjo mund të ndodhë vetëm po u gjetën fakte të forta dyshuese. Burri nuk mund të marrë vendim duke u bindur menjëherë te thëniet e të tjerëve për gruan e tij. Në fakt, prishja e marrëdhënieve midis bashkëshortëve është njëra ndër mëkatet e rënda. Muhammedi a.s. ka thënë: ‘Ai që i bën të njohur një lajm të keq të shoqit për gruan e tij, ai nuk është prej radhëve tona’.

Edhe në të drejtën trashëgimore femra gjen vendin e saj të merituar. Ajo trajtohet e barabartë me mashkullin, gjegjësisht trashëgon proporcionalisht me anëtarët e tjerë të familjes, pa mos iu bërë ndonjë padrejtësi në ndarjen e trashëgimisë. Në Kur’anin famëlartë thuhet: “Meshkujve u takon pjesë nga pasuria që e lënë prindërit dhe të afërmit (pas vdekjes), po edhe femrave u takon pjesë nga ajo që lënë prindërit dhe të afërmit, le të jetë pak ose shumë ajo që lënë, u takon pjesë e caktuar (nga Zoti), (Kur’ani, en-Nisa, 7).

Arsimimi është kushti i parë që gruaja të mund të kuptojë njerëzoren në veten e saj. E privuar nga çdo lloj të drejte, madje edhe nga e drejta e njohjes dhe e pranimit të saj si njeri, gruaja e ka filluar luftën me arsimim. Për ta shpëtuar njeriun nga llumi i padrejtësisë dhe zvetënimit ku ishte zhytur, Kur’ani fisnik, i zbritur 14 shekuj më parë, fillonte me këtë urdhër: ‘Lexo me emrin e Zotit tënd, i cili krijoi (çdo gjë)! Krijoi njeriun prej një gjaku të ngjizur. Lexo! Se Zoti yt është më bujari. Ai që e mësoi (njeriun) të shkruajë me pendë. I mësoi njeriut atë që nuk e dinte’. (Kur’ani, el-’Alek, 1-5). Këto ajete u drejtohen si meshkujve, ashtu edhe femrave pasi edhe ato hyjnë nën konceptin njeri, edhe ato janë robëresha të Zotit sikurse burrat. Ndëshkimin apo shpërblimin për veprat e tyre do t’i marrë secili individualisht. Zoti në Kur’an thotë: “Unë nuk ia humb mundin asnjërit prej jush, mashkull qoftë apo femër’. Hazreti Aliu, ajetin kur’anor: ‘O besimtarë, ruajeni veten dhe pjesëtarët e familjes suaj nga zjarri (ferri)..!’, e kishte komentuar kështu: ‘Edukojini dhe arsimojini ata!’.

Gruaja është mësuesi i parë dhe më i shkëlqyer i fëmijëve. Mbasi ndër detyrat më të rënda dhe më me përgjegjësi në botë është rritja, kujdesi, edukimi dhe arsimimi i fëmijës si dhe formimi i personalitetit të tij, atëherë a mund të paramendohet që këtë ta bëjë nëna e paarsimuar’ A mund të pritet edukimi dhe arsimimi i nevojshëm i njeriut të ardhshëm, pa prindër, e sidomos pa nënë të arsimuar’ Gjithsesi që jo. Prandaj nuk është thënë së koti: ‘Me arsimimin dhe edukimin e fëmijëve duhet filluar 20 vjet para lindjes së fëmijës’, ‘Ç’hyn në djep, del në varr’. Muhammedi a.s. kishte kërkuar nga zonja Shifa që shoqes së tij Hafsës t’ia mësonte shkrim-leximin dhe t’i jepte nga përvoja e saj.

Në ndarjen e detyrave nga Krijuesi, për shkak të veçorive fizike dhe të cilësive shpirtërore, femrës, për dallim nga mashkulli, i janë dhënë katër detyra të mëdha: Të bëhet shtatzënë, të lindë, t’i japë gji fëmijës dhe të edukojë. Që të mund ajo t’i kryejë me sukses këto detyra bazë, ajo nuk duhet të konsumohet nga punët e rënda e të lodhshme, që për nga natyra u takojnë burrave t’i kryejnë ato. Prandaj, një grua e punësuar a ka mundësi t’i kryejë gjithë këto detyra? Sipas botëkuptimit islam, preferohet që një femër e aftë për t’i kryer këto detyra primare të saj, të mos i shpërfillin këto për hir të punësimit apo të përfitimit tjetër material, sepse më vonë do të mund të ndeshet me pasoja të llojllojshme negative që do të lindnin si rezultat i mospërfilljes së këtyre detyrave nga ana e saj. Me këtë rast duhet përkujtuar se rolin dhe rëndësinë e institucionit të natyrshëm të familjes s’e zëvendëson dot asnjë institucion tjetër artificial, siç është çerdhja për fëmijë, bejbisiteri atj. Nga ana tjetër, Islami nuk është kundër punësimit të një femre që ka nevojë për të nëse nuk ka kush tjetër që do t’ia siguronte jetesën, apo një femre tjetër e cila ose ka mbaruar me rritjen dhe edukimin e fëmijëve ose nuk ka mundësinë për të lindur. Pra, marrë në përgjithësi, Islami nuk është kundër punësimit të femrës në punët që ajo mund t’i kryejë, nëse me këtë rast nuk i lë pas dore detyrat parësore të saj.

Dhe së fundi, të drejtat politike të gruas. Në Kur’anin famëlartë nuk ka pohime të hapura mbi të drejtat politike të gruas, por vetëm disa ajete që i afrohen kësaj çështjeje në mënyrë të tërthortë. Në Kur’an thuhet: ‘Besimtarët dhe besimtaret janë të dashur për njëri-tjetrin, urdhërojnë për të mirë e ndalojnë nga e keqja’, (Kur’ani, et-Tevbe, 71). Duke u mbështetur në këtë ajet kur’anor, as detyra e kryetarit të shtetit, as e atij të qeverisë po as edhe ndonjë post tjetër administrativ apo politik, s’është gjë tjetër veçse e njëjta veprimtari politike (pra, ndihmë e ndërsjellë për të mirë dhe pengesë e ndërsjellë për të keqen) në emër të popullit në përmasa kombëtare, gjegjësisht shtetërore. Për pasojë, edhe gruaja gjithsesi se mund t’i kryejë këto detyra, po qe se për këtë ka interesim, prirje dhe aftësi. Në Kur’an nuk hasim asnjë verset që do t’ia ndalonte femrës marrjen me aktivitete politike apo udhëheqëse, përkundrazi, ndoshta mund ta hasim të kundërtën po qe se e lyp nevoja.

Këto pra ishin, në mënyrë të rrumbullakësuar, qëndrimet e Islamit ndaj të drejtave të femrës si një individe e plotë dhe kompetente e shoqërisë. Edhe një herë t’ju përkujtoj se, sa i përket çështjes së të drejtave të femrës në Islam, gjithnjë duhet të bëjmë dallimin midis të drejtave që i parashohin burimet kryesore të Islamit e që janë Kur’ani dhe sunneti, gjegjësisht tradita gojore dhe praktike e Muhammedit a.s., dhe të drejtave që i parashohin traditat, zakonet, doket dhe shprehitë lokale të shoqërive islame. Prandaj, nëse në mesin e popullatës sonë shqiptare e cila kryesisht është me përkatësi fetare muslimane hasim në mosnjohje të të drejtave elementare të femrës, hasim në injorimin e të drejtës së saj elementare për jetë, për arsimim, për pronë private, për trashëgimi, për angazhim në aktivitetet publike dhe për besim, atëherë për këtë nuk duhet fajësuar Islamin si burim të së keqes, por duhet shqyrtuar e kritikuar vlefshmërinë e atyre faktorëve shoqërorë që e pengojnë realizimin e atyre të drejtave. Hazreti Aliu thoshte: ‘Mos vlerëso të vërtetën me fjalët dhe sjelljet e njerëzve, por njerëzit me kriteret e së vërtetës!’. Përfundimisht po jua përcjell një pjesë nga fjalimi i Muhammedit a.s. drejtuar haxhinjve në vendin e quajtur Arafat me rastin e haxhit të tij të fundit që quhet edhe ‘Ligjërata e haxhit lamtumirës’: ‘...Ju këshilloj të merrni parasysh të drejtat e grave dhe, për këtë veçanti, të keni frikë Zotin! Ju i morët gratë si emanet nga Zoti. Duke dhënë fjalën në emër të Zotit, ju u bekuat me nderin dhe virtytin e tyre. Ju keni të drejta mbi gratë, po edhe ato kanë të drejta mbi ju’.

Pyetja: A lejohet greva e të ngjashme me të në Islam?


Përgjigjja:

Më vjen mirë që po parashtroni një pyetje që ka të bëjë me çështje të ekonomisë (islame). Vërtet shumë pak rëndësi po i kushtohet kësaj sfere tejet tejet jetike.

Përgjigjja është pak e gjatë, pasi ky term dhe kuptimi i tij nuk hasen në veprat klasike të fikhut (të drejtës islame), prandaj ju lus për sabër!

Termi „grevë“ rrjedh nga gjuha frënge dhe me këtë ka qenë emërtuar një kuart i Parisit – Place de la Greve. Në Mesjetë në këtë vend qenkan tubuar njerëzit për të shikuar se si janë dënuar, varur e djegur të dënuarit me vdekje. Ky vend në të njëjtën kohë ka shërbyer edhe si një treg pune ku është bërë oferta dhe kërkesa e krahut të punës. Ata që kërkonin punë dilnin në këtë vend dhe bliheshin ose merreshin me pagë nga punëdhënësit e kohës.

Më vonë fjala grevë fiton kuptim të ri me çka është nënkuptuar braktisja e vendit të punës nga ana e punëtorëve dhe argëtimi i tyre nëpër rrugë e sheshe.

Sot me termin „grevë“ nënkuptohet lënia apo braktisja e përkohshme e punës në formë kolektive nga ana e punëtorëve. Si kundërpërgjigje ndaj grevës së punëtorëve vjen në pyetje “lokauti”, mbyllja e dyerve të punëtorisë për punëtorët nga ana e punëdhënësit, pra përjashtimi i punëtorëve nga vendi i punës.

Në një shoqëri dhe bashkësi islame punëtori ose nëpunësi ka të drejtë të kërkojë shtimin e pagës nëse ajo nuk i mbërrin ose të drejtat e tij legjitime nëse i janë cunguar. Kështu qysh në kohën e katër halifëve të drejtë, Ebu Bekrit, Omerit etj., vetë këtyre halifëve u është rritur rroga atëherë kur është konstatuar se nuk u mbërrin për t’i mbuluar nevojat familjare dhe administrative. Për këtë ka mjaft shembuj nëpër librat e fikut.

Ashtu siç është e mundur dhe e lejuar që secili punëtor veç e veç të kërkojë të drejtën e tij, po ashtu është e lejuar që këtë ta bëjnë përmes ndonjë përfaqësuesi të tyre. Një formë e organizuar e përfaqësisë është edhe sindikata.

Mirëpo parashtrohet pyetje, nëse është e mundur ose jo të arrihet një marrëveshje e kënaqshme për të dyja palët, edhe për punëtorët edhe për punëdhënësit, nën presionin psikologjik e ekonomik të grevës dhe lokautit.
Sipas shumicës së juristëve islamë bashkëkohorë, frika nga greva dhe lokauti e dëmton vullnetin dhe lirinë e vendimmarrjes së palëve. Punëdhënësi duke menduar se nuk do të mund t’i paguajë në kohë çeqet dhe pagesat e tjera, dhe se si pasojë mund të vijë te çrregullimi i biznesit e ndoshta edhe te bankrotimi i tij total mund t’i pranojë kërkesat mbinormale të punëtorëve; nga ana tjetër edhe punëtorët nën kërcënimin e lokautit, nga frika se mos po e humbasin vendin e punës mund t’i detyrojë ata që të pajtohen me një pagë nën normalen. Krejt kjo të dyja palët i fut nën kategorinë e “mukrehëve”, palëve me vullnet të detyruar, të gjymtuar. Ndërkaq, sipas së drejtës islame, nuk është marrëveshje (kontratë) valide ajo që lidhet nën presion, kërcënim apo nën frikën e tyre. Prandaj, për t’i ikur kësaj situate, palët në mosmarrëveshje duhet t’i gjejnë rrugët e zgjidhjes së problemit. Nëse nuk e arrijnë këtë vetë palët, është mirë t’i drejtohen gjykatës e cila është e profesionalizuar për këtë.

Nëse gjykata vendos që rroga aktuale është e mjaftueshme ose se të drejtat e tij nuk janë të cunguara dhe nëse punëtori nuk është i kënaqur me këtë vendim të gjykatës, atëherë ky mund ta lëshojë përgjithmonë atë vend pune dhe të punësohet diku tjetër ose të strehohet në zyrën për punësim. Mirëpo nuk është aspak islame që edhe të mos e lëshosh vendin e punës, edhe të mos e kryesh punën edhe të kërkosh rrogë për aq kohë sa nuk punon “duke kërkuar të drejtat”.

Prandaj, sipas së drejtës islame, punëtori fiton të drejtën e pagës për aq kohë sa ka punuar apo sa është gjendur në vendin e punës. Nëse pa lejen e punëdhënësit largohet dhe nuk gjendet prezent në vendin e punës, nuk fiton të drejtën e pagesës për atë kohë.

Përgjithësisht, juristët islamë tregojnë prirjen të thonë se greva nuk është e lejuar në Islam, sepse me këtë dëmtohet punëdhënësi dhe ekziston rreziku për lokaut ndaj punëtorëve; se punëtori duhet ta kërkojë të drejtën e tij në bazë të normave të ligjshme që i njeh shteti – përmes ankesave me shkrim, sindikatave etj. ose largimit total nga ai vend pune.

Muhammedi a.s. ka thënë: “La darara ve la dirar -لاَ ضَرَرَ وَ لاَ ضِرَار ” (Nuk lejohet dëmtimi i drejtpërdrejtë dhe as ai i ndërsjellë). Ai po ashtu ka thënë: “Në ditën e Kijametit unë do të jem armik i tre personave: 1 - atij që e jep fjalën në emrin tim dhe nuk e mban fjalën (besën), 2 – atij që bën tregti me njerëz, e shet njeriun e lirë dhe i harxhon ato para, dhe 3 – ai që e zë një punëtor me punë, ai ia kryen punën dhe ky nuk ia bën pagesën për atë punë të kryer” (Buhariu, Ixhara, 11)

Në një hadith tjetër ai ka thënë: “Punëtorit bëjani pagesën para se t’i thahet djersa (nga lodhja duke e kryer punën tuaj)” (Ibni Maxhe).

Pyetja: A mund të ndodhë që hadithet të bien në kundërshtim me Kur’anin? Nëse po, cila ka përparësi dhe çfarë vlen atëherë?

Përgjigjja: Kur’ani është burimi i parë, prej nga ne i nxjerrim mësimet fetare si dhe normat juridike islame, ngase Kur’ani është Fjalë e Allahut, Krijuesit tonë. Burimin e dytë e përbën Sunneti i Muhammedit a.s., pra hadithet që i përcjellin fjalët, veprat dhe sjelljet e tij. Duke qenë se për Kur’anin nuk ka kurrfarë dyshimi në vërtetësinë, autenticitetin, e tij, ngase ai është ruajtur në forma të shumta (me shkrim e përmendsh) deri te ne, të njëjtën, për fat të keq, nuk mund ta themi për hadithet. Kjo nga arsyeja se sa ka qenë gjallë Muhammedi a.s. janë shkruar vetëm disa nga hadithet. Pjesa dërmuese e tyre janë përcjellë gojarisht nga brezi në brez. Shënimi dhe regjistrimi i organizuar i tyre fillon afër dy shekuj më vonë. Gjatë kësaj kohe të ndërmjetme disa hadithe mund të jenë harruar, disa janë shtrembëruar, disa janë sajuar (fabrikuar), megjithëse shumica e tyre ka arritur të ruhet në koleksionet e haditheve. Me themelimin e shkencës së hadithit, sidomos të nëndegës së saj: ilmu’-xherh ve’t-ta’dil, të gjitha hadithet e përcjella deri te ne, janë vlerësuar dhe klasifikuar sipas shkallës së vërtetësisë. Kështu që kemi hadith sahih (i saktë), hasen (i mirë), daif (i dobët), meudu’ (i sajuar)…

Tani, në qoftë se një hadith bie në kundërshtim me Kur’anin, atëherë shikohet nëse ky kundërshtim midis tyre është i sipërfaqshëm, apo ka kunërshti përmbajtësore? Pastaj shikohet hadithi në fjalë se i cilës gradë të vërtetësisë është. Në të gjitha rastet vlen kjo rregull: Përparësi ka Kur’ani. Mundësitë që një hadith i saktë (sahih) ose i mirë (hasen) të bjerë ndesh me Kur’anit janë shumë minimale. Në qoftë se ndodh kjo, atëherë shikohet mundësia për t’u interpretuar hadithi, eventualisht edhe ajeti kur’anor në frymën e përgjithshme të Kur’anit fisnik. Në qoftë se nuk ka asnjë mundësi interpretimi dhe përputhjeje midis tyre, atëherë ky hadith nuk merret parasysh dhe nuk vlen për ta marrë për legjitim. Atëherë, qartë, vlen Kur’ani.

Duhet thënë se kjo është punë shumë serioze e dijetarëve muslimanë dhe kërkon angazhim të thellë intelektual. Ata që nuk janë të thelluar në këto disiplina të shkencave islame, nuk duhet ta marrin guximin të flasin ose të shkruajnë tekste vlerësuese për këto tema.

Pyetja:

I nderuari hoxhë Rejhan ef. Neziri, jam Suad Nesimi, jam duke e bërë hifzin, çfarë më preferoni të bëj: ta vazhdoj apo ta braktis?! Çfarë fitoj unë nga kjo punë nëse e vazhdoj? Ju uroj sukses, Allahu ju shpërbleftë! 

Përgjigjja:

Selam, Suad!

Ne të urojmë për punën e madhe dhe fisnike që je duke e bërë dhe dëshirojmë që edhe ti ta dish këtë madhështi e fisnikëri të kësaj pune. Të bëhesh hafiz do të thotë ta mësosh krejt Kur’anin përmendsh.

Ti me siguri e di se fjala më e ndershme dhe më e vlefshme në botë është Fjala e All-llahut xh.sh., pra Kur’ani fisnik. I këtillë pra është edhe ai që e mëson dhe e ruan në zemër, tru e shpirt këtë fjalë të Zotit.

Këtë e vërteton edhe fjala e  Muhammedit a.s. kur thotë: “Më të ndershmit e ummetit tim janë bartësit e Kur'anit (pra, ata që e mësojnë përmendsh Kur’anin)”.

Në një hadith tjetër ai thotë: “Kush e lexon Kur’anin dhe e mëson përmendsh, e pastaj atë çka është hallall e quan hallall dhe i afrohet asaj, kurse atë çka është haram e quan haram dhe i largohet asaj, për hir të krejt kësaj All-llahu këtë person do ta fusë në Xhennet, po bile edhe do të bëhet ndërmjetës për 10 persona të familjes së tij, qofshin ata ta kishin merituar dënimin në Xhehennem” (Tirmidhiu dhe Ebu Davudi).

Pra të merresh me Fjalën e Zotit është një punë që e do vetë Zoti, ta mësosh Kur’anin përmendsh do të thotë të jesh një njeri që të do Zoti. Kjo në të njëjtën kohë do të thotë të jesh një njëri që aspak nuk të do shejtani i mallkuar. Kur jemi këtu, shejtani është ai që dëshiron të të largojë nga kjo punë, dëshiron të të shtyjë të mendosh se kjo është një punë e kotë, se ty nuk të duhet ta mësosh krejt Kur’anin përmendsh për t’u bërë hoxhë apo dijetar islam, sepse ka plotë hoxhallarë që nuk e dinë përmendsh Kur’anin, se me këtë hifz që je duke e bërë ti humbësh shumë kohë  të çmueshme, se ngelësh prapa shokëve në mësimet e shkollës, në sport etj. Të gjitha këto janë mendime të shejtanit dhe të njerëzve të këqij që janë sikurse shejtani.

E vërteta është se të bëhesh hafiz është gjëja më e ndershme në botë, se të bëhesh hafiz do të thotë të jesh një hoxhë i kompletuar i cili shumë më mirë do ta kuptojë e sqarojë Islamin sesa një hoxhë që nuk është hafiz - këtë mund të ta tregojnë edhe ata hoxhallarë që nuk janë hafiza apo që e kanë filluar dhe pastaj e kanë braktisur -, se të bëhesh hafiz nuk do të thotë të humbësh kohën kot, porse ti je një njeri që di shumë mirë ta shfrytëzosh dhe organizosh kohën, se ti krahas asaj që shkon në shkollë e në mekteb për hifzin ke kohë edhe për sport, edhe për lojë e dëfrim po sigurisht edhe për mësimet e shkollës. Çka është e vërteta, një njeri që e mëson Kur’anin përmendsh, atij i zhvillohet edhe më shumë memoria, aftësia për të mbajtur mend. E kjo do të thotë që një njeri që bën hifzin, në të njëjtën kohë është ndoshta edhe nxënësi apo studenti më i mirë e më i suksesshëm në shkollë. Ky është një fakt thuajse i pamohueshëm.

Prandaj, nuk e di se cilat janë arsyet tua që të shtyjnë të mendosh për lënien apo braktisjen e hifzit. Të lutemi mos i humb shpresat dhe vazhdo se nuk je duke bërë punë të kotë apo të padobishme... Pra mos u merr me idenë dhe mendimin se si ta braktis, por si ta vazhdoj dhe si ta përfundoj sa më shpejt e më mirë hifzin.

Hoxha apo mual-limi yt me siguri t’i ka sqaruar disa rregulla dhe metoda që ta lehtësojnë hifzin, mirëpo unë po i përmend shkurt disa prej tyre:

1. Gjeje një kohë të përshtatshme për mësim përmendsh, pra kur të jesh i qetë dhe i çlodhur mirë, kjo mund të jetë pasi të zgjohesh në mëngjes herët ose në ndonjë kohë tjetër.

2. Kthehu kah kibla, bëja një lutje Zotit të të ndihmojë dhe lexo: “Eudhu bil-lahin...” që Zoti të të mbrojë nga mendimet e këqija të shejtanit.

3. Pjesën që duhet ta mësosh përmendsh, lexoje nja 3-4 herë hapur e pastaj mundohu ta mbash mend, mundësisht këtë lexim paraprak le të ta dëgjojë dikush që e di mirë Kur'anin, që të mos e mësosh përmendsh gabim ndonjë ajet.

4. Mëso ajet pas ajeti, e jo disa ajete apo sure përnjëherë. Ajetin e gjatë mësoje pjesë-pjesë.

5. Nëse mëson një faqe në ditë, pasi ta mësosh gjysmën e faqes bëje një pauzë e pastaj përsërite atë edhe disa herë përmendsh dhe vetëm pastaj mësoje gjysmën tjetër të faqes.

6. Mundohu ta përdorësh të njëjtin mus’haf, të mos e ndërrosh atë deri në fund të hifzit me ndonjë mus’haf tjetër.

7. Mëso me zë të lartë duke u vetmuar në ndonjë dhomë.

8. Nëse ke mundësi, inçizoje vetveten në radio, mp3 etj. dhe vëreji gabimet eventuale duke e dëgjuar inçizimin e zërit tënd.

9. Mundohu ta mbash mend atë që e ke mësuar sot duke e lexuar në namaz pas sures el-fatihah.

10. Pasi ta mësosh faqen prej lart poshtë, mundohu ta përsëritësh prej poshtë lart.

11. Shfrytëzoje internetin apo ndonjë mjet tjetër në qoftë se ke, për ta dëgjuar dhe shikuar atë çka duhet ta mësosh përmendsh. Një faqe interneti shumë e mirë në këtë drejtim është p.sh. www.tanzil.net.

12. Gjatë ditës mundohu të mos bësh gjynahe (mëkate)...


Të dëshirojmë shumë sukses dhe insha’allah së shpejti dëgjojmë se e ke bërë duanë e hifzit!

Pyetja:
Babai im punon si kasap dhe ngandonjëherë i ndihmoj edhe unë. Dëshiroj të di në mos është haram (e ndaluar) kjo punë? Ju faleminderit!


Përgjigjja:

Në Islam me rëndësi është që çdo punë dhe çdo profesion të kryhet me saktësinë, korrektësinë dhe profesionalizmin më të madh të mundshëm. Kjo në të vërtetë është porosi e Muhammedit a.s. kur thotë: „Vërtet All-llahu dëshiron që kur dikush prej jush ta kryejë një punë, atë ta bëjë me mjeshtri (saktësi e profesionalizëm)“ (Bejhekiu).

Therja dhe prerja e kafshëve nuk është një punë që mund ta bëjë secili në mënyrën më të mirë, sidomos kur të kihet parasysh fakti se ka njerëz që as që mund të afrohen te vendi ku pritet kafsha dhe ku përgatitet mishi. Andaj, këtë punë duhet ta bëjë dikush. Më mjeshtri për këtë është kasapi. Andaj nuk ka asgjë të keqe ta ushtrosh profesionin e kasapit.

Mirëpo, një kasap musliman duhet t’i dijë mirë rregullat islame lidhur me prerjen e kafshës. Ato shkurtimisht kanë të bëjnë me katër kategori: 1. prerësin (kasapin), 2. kafshën që pritet, 3. mjetin e prerjes, dhe 4. prerjen.

Sa i përket prerësit (kasapit) ai mund të jetë musliman ose ehlu’l-kitab (jahudi ose i krishter), mashkull ose femër, memec ose njeri që flet, i moshës madhore ose i mitur. Ai nuk guxon të jetë i veshur në ihrama (veshje e posaçme e haxhiut gjatë kohës së haxhit) si dhe nuk guxon të jetë i çmendur, porse i shëndoshë nga mendja. Nuk hahet mishi i kafshës së prerë nga ateisti ose ithtari i ndonjë feje tjetër, përpos ehlu’l-kitabit.

Sa i përket kafshës që pritet, ajo duhet të jetë prej atyre që në Islam lejohet ngrënia e mishit të tyre, si gjedhi, dhentë, dhitë, deveja .... Nuk guxon të hahet mishi i derrit, i kafshëve e shpezëve grabitqare, i kafshëve të ngordhura si pasojë e mbytjes në ujë, e rënies nga lart, e goditjes në tru, e shpimit nga ndonjë mjet ose kafshët e tjera...etj.

Kur është në pyetje mjeti i prerjes, me rëndësi është që ai të jetë i mprehtë dhe të shkaktojë më pak dhimbje që të jetë e mundur gjatë prerjes. Muhammedi a.s. ka thënë: “Zoti ka urdhëruar mirësjelljen ndaj çdo gjëje, pra, nëse vritni atëherë vritni me mirësjellje, nëse therni, therni me mirësjellje. Kur dikush prej jush ther, le ta mprehë thikën dhe le ta vërë kafshën në një pozitë të përshtatshme!” (Muslimi). Kjo mund të jetë thikë ose ndonjë mjet tjetër i fortë, i ngurtë dhe i mprehur mirë. Adij bin Hatim Taiu transmeton se i ka thënë Pejgamberit a.s.: “O i Dërguar i Zotit, ne gjuajmë por s’mund të gjejmë thikë përveç gurit të mprehtë e drurit të gdhendur”, ndërsa ai është përgjigjur: “Derdh gjak me çka të duash dhe përmende emrin e Zotit” (Ahmedi, Ebu Davudi, Nesaiu, Ibni Maxhe...). Juristët muslimanë bashkëkohorë e lejojnë përdorimin e elektroshokut ose të pistoletës para therjes së kafshës me qëllim të qetësimit dhe marrjes nën kontroll më lehtë të kafshës gjatë therjes, mirëpo duhet pasur kujdes që kafsha të pritet e të mos ngordhë si pasojë e kësaj goditjeje dhe që të mos dëmtohet aq shumë sa nuk do të mund të rrjedhë gjaku nga trupi i saj.

Dhe kategoria e fundit ka të bëjë me vetë prerjen ose therjen. Me rastin e prerjes së kafshës, duhet të përmendet vetëm emri i Zotit, gjegjësisht të thuhet: “Bismil-lah”, ose “në emër të All-llahut” duke mos thënë fjalë të tjera, si “Bismil-lahirrahmanirrahim” ose “O Zot, më fal!”. Nëse gjatë prerjes së kafshës e harrojmë përmendjen e emrit të Zotit, kjo nuk shkakton dëm. Mirëpo nuk hahet mishi i asaj kafshe që pritet pa e përmendur me qëllim emrin e Zotit ose duke e përmendur emrin e ndonjë zoti apo hyjnie tjetër pos All-llahut xh.sh Me rastin e prerjes duhet pasur kujdes që të pritet gryka ose të shpohet zgavra e grykës duke shkaktuar daljen e shpirtit të kafshës. Mënyra më e mirë është të pritet zorra e frymëmarrjes dhe e ushqimit si dhe dy damarët kryesorë të qafës. Nuk është mirë që kafshës së madhe t’i këputet koka përnjëherë, porse duhet lënë atë që gjatë disa përpëlitjeve të saj të mund t’i rrjedhë gjaku në tërësi. Me rastin e prerjes.

E pra, ashtu siç pamë, me rastin e prerjes së një kafshe nuk u dashka vetëm guximi për të prerë, porse edhe njohja e mirë e rregullave që i ka paraparë Islami lidhur me këtë tematikë. Kjo do të thotë se çdokush nuk mund të jetë kasap dhe se çdokush nuk duhet t’i dalë zot kësaj pune, por secili ta bëjë atë që mund ta bëjë me saktësinë, mjeshtërinë dhe profesionalizmin më të madh të mundshëm.

(Më gjerësisht shih, Jusuf Kardavi, Hallalli dhe harami në Islam, Logos A, Shkup, 2005, f. 61-91)

Pyetja: A mund të ndodhë që hadithet të bien në kundërshtim me Kur’anin? Nëse po, cila ka përparësi dhe çfarë vlen atëherë?

Përgjigjja: Kur’ani është burimi i parë, prej nga ne i nxjerrim mësimet fetare si dhe normat juridike islame, ngase Kur’ani është Fjalë e Allahut, Krijuesit tonë. Burimin e dytë e përbën Sunneti i Muhammedit a.s., pra hadithet që i përcjellin fjalët, veprat dhe sjelljet e tij. Duke qenë se për Kur’anin nuk ka kurrfarë dyshimi në vërtetësinë, autenticitetin, e tij, ngase ai është ruajtur në forma të shumta (me shkrim e përmendsh) deri te ne, të njëjtën, për fat të keq, nuk mund ta themi për hadithet. Kjo nga arsyeja se sa ka qenë gjallë Muhammedi a.s. janë shkruar vetëm disa nga hadithet. Pjesa dërmuese e tyre janë përcjellë gojarisht nga brezi në brez. Shënimi dhe regjistrimi i organizuar i tyre fillon afër dy shekuj më vonë. Gjatë kësaj kohe të ndërmjetme disa hadithe mund të jenë harruar, disa janë shtrembëruar, disa janë sajuar (fabrikuar), megjithëse shumica e tyre ka arritur të ruhet në koleksionet e haditheve. Me themelimin e shkencës së hadithit, sidomos të nëndegës së saj: ilmu’-xherh ve’t-ta’dil, të gjitha hadithet e përcjella deri te ne, janë vlerësuar dhe klasifikuar sipas shkallës së vërtetësisë. Kështu që kemi hadith sahih (i saktë), hasen (i mirë), daif (i dobët), meudu’ (i sajuar)…

Tani, në qoftë se një hadith bie në kundërshtim me Kur’anin, atëherë shikohet nëse ky kundërshtim midis tyre është i sipërfaqshëm, apo ka kunërshti përmbajtësore? Pastaj shikohet hadithi në fjalë se i cilës gradë të vërtetësisë është. Në të gjitha rastet vlen kjo rregull: Përparësi ka Kur’ani. Mundësitë që një hadith i saktë (sahih) ose i mirë (hasen) të bjerë ndesh me Kur’anit janë shumë minimale. Në qoftë se ndodh kjo, atëherë shikohet mundësia për t’u interpretuar hadithi, eventualisht edhe ajeti kur’anor në frymën e përgjithshme të Kur’anit fisnik. Në qoftë se nuk ka asnjë mundësi interpretimi dhe përputhjeje midis tyre, atëherë ky hadith nuk merret parasysh dhe nuk vlen për ta marrë për legjitim. Atëherë, qartë, vlen Kur’ani.

Duhet thënë se kjo është punë shumë serioze e dijetarëve muslimanë dhe kërkon angazhim të thellë intelektual. Ata që nuk janë të thelluar në këto disiplina të shkencave islame, nuk duhet ta marrin guximin të flasin ose të shkruajnë tekste vlerësuese për këto tema.

Pyetja:

A mundet si zëvendësim për kurbanin t'u jepen para atyre që do t'u jepej mishi i kurbanit? (Mirsadi)

Përgjigjja:

Jo nuk mundet. Ngase ai person që i plotëson kushtet ai e ka vaxhib të therrë kurban. Nëse në vend të kurbanit ai paratë sa kushton një kurban ia jep apo ia dërgon një të varfëri apo nevojtari që ato para t'i shfrytëzojë për nevojat e tij, ky dhënësi i këtyre të hollave quhet se ka dhënë sadaka (lëmoshë) e jo se ka prerë kurban. Me këtë rast ky është pa kurban. Nëse i ka dhënë ato para ashtu dhe ka mbetur pa kurban, ky tani edhe një herë, nëse ka mjete materiale, do të presë vetë kurban ose do t'ia paguajë ndonjë institucioni fetar që ato ta presin pastaj për të e mishi të ngelë për nxënësit e medreseve.

Mundësia për t'i ndihmuar një të varfëri përmes kurbanit është vetëm me mish kurbani. Kështu që, atij mund t'i jepet komplet tërë mishi i kurbanit ose një pjesë e tij, ose t'i jepen paratë sa kushton një kurban që me ato para ai ta blejë kurbanin, ta presë për paguesin e në emrin e tij, e pastaj mishin e atij kurbani ta shfrytëzojë për nevojat e veta personale, ose dhe mund ta shesë. Mirëpo kusht është që kurbani të jetë prerë, edhe atë për paguesin e atij kurbani. Përndryshe, siç thamë, paguesi mbetet pa kurban.

Një mundësi për ta ndihmuar financiarisht një të ngratë me para kurbani, është rasti kur muslimani i cili ka mundësi të therë kurban, mirëpo për arsye të caktuara nuk arrinë ta therë atë brenda ditëve kur është e caktuar prerja e kurbanit (prej mbas namazit të Bajramit e deri në namazin e ikindisë së ditës së tretë të Bajramit), tani ky person për t'u shkarkuar nga borxhi që e kishte të therë kurban, paratë sa kushton një kurban ia jep sadaka (lëmoshë) një të varfëri me qëllim zëvendësimi për kurbanin e paprerë.

Shikoni edhe videon për këtë çështje.

Pyetja:

A lejohet që një pasues i një medh'hebi për ndonjë çështje të caktuar të marrë fetva apo të praktikojë diçka që është e medh'hebit tjetër?

Përgjigjja:

Sa i përket masës së thjeshtë dhe atyre që nuk janë muxhtehidë, ata duhet ta ndjekin një medh'heb (shkollë juridike islame) të caktuar edhe atë në tërësi, e jo në disa çështje po e në disa jo, në disa çështje e ndjek një medh'heb të caktuar e në disa çështje të tjera një tjetër medh'heb. Kjo thjesht nga arsyeja se secila shkollë ka metodologjinë e vet se si i kupton mësimet e fesë dhe si i aplikon ato sidomos në çështjet për të cilat nuk ka sqarime të qarta në dy burimet bazë të Islamit, Kur'an dhe Sunnet. Tekefundit, arsyeja e paraqitjes së medh'hebeve është pikërisht kjo, dhe ato thuajse asnjëherë nuk dallojnë nga njëra-tjetra sa u takon çështjeve e mësimeve thelbësore të Islamit për të cilat ka argumente të qarta në Kur'an, Sunnet dhe Ixhma'.

Kjo, pra përzierja e medh'hebeve, ndoshta mund të vjen në shprehje për disa çështje bashkëkohore për të cilat ndoshta medh'hebi të cilin e ndjek pasuesi, akoma nuk është prononcuar apo akoma nuk ka dhënë fetvanë për të.

Rasti i dytë kur mund të përzihen medh'hebet është me juristin islam, i cili ka arritur shkallën e muxhtehidit. Ai mund të marrë nga diçka prej secilit medh'heb, mirëpo jo thjesht për të përmbushur qejfet apo teket e dikujt, por me qëllim të nxjerrjes në pah të së vërtetës. Ndërkaq ky veprim, në literaturën islame nuk njihet si përzierje medh'hebesh, porse themelim i një medh'hebi të ri.

Pyetja – Mishin e gjedhit, që nuk është therë hallall, a guxon ta hajë muslimani apo jo? Sa mëkat i madh është? Në situata urgjence?

Përgjigjja – Sipas normave juridike islame, therje hallall quhet therja (prerja) e një kafshe, që lejohet ngrënia e mishit të saj, sipas rregullave të caktuara e që janë:

   a. shqiptimi i besmeles (Bismil-lah) paraprakisht,

   b. të priten rrugët e frymëmarrjes dhe të ushqimit (trakeja dhe ezofagu) si dhe dy damarët kryesorë të qafës ose të paktën njërin prej tyre,

   c. të mos i këputet koka përnjëherë, derisa të ndërrojë jetë e të rrjedhë sasia më e madhe e gjakut.

Përdorimi i shokut elektrik për ta zaptuar më mirë kafshën dhe për t’ia reduktuar dhimbjet kafshës, është e lejuar, me kusht që kafsha me këtë rast të mos vdesë, para se të theret.

Therjen e kafshës mund ta bëjë muslimani, por edhe ndonjë nga pjesëtarët e Hebraizmit (Jehudizmit) dhe Krishterimit, ndryshe të quajtur në Kur’an edhe si Ehlu’l-Kitab (Ndjekës të Librave të Shenjtë). Këtë lejesë e jep vetë Kur’ani fisnik: "Sot u lejuan për ju ushqimet e mira, edhe ushqimet (të therurat) e ithtarëve të librit janë të lejuara (hallall) për ju, edhe ushqimet (të therurat) tuaja janë të lejuara për ta …" (el-Maideh, 5:5)

Në qoftë se nuk plotësohen këto kushte, atëherë mishi i asaj kafshe nuk lejohet për ne muslimanët.

Për muslimanët që jetojnë në një shoqëri jo-islame, ata duhet të kujdesen që mishin hallall ta blejnë te kasapët muslimanë që u përmbahen kushteve të mësipërme. Nëse në atë rreth nuk ka kasap musliman, atëherë blihet te ndonjë kasap i krishter ose hebre.

Pa arsye që e vënë në rrezik jetën e njeriut, konsumimi i kafshëve të ndaluara në Islam (derri, kafshët e ngordhura etj.) si dhe i kafshëve që nuk janë therur sipas normave të mësipërme, për muslimanët është i ndaluar rreptësisht (haram). Këto lejohen vetëm në rast të urisë ekstreme, kur vihet në rrezik jeta e njeriut, edhe atë vetëm në masë për të mbijetuar. Allahu xh.sh. në Kur’anin fisnik thotë: "(Allahu) Jua ndaloi juve vetëm të ngordhtën, gjakun, mishin e derrit dhe atë që theret jo në emër të Allahut. E kush shtrëngohet (të hajë nga këto) duke mos e tepruar, për të nuk është mëkat. Vërtetë Allahu falë, është mëshirues." (el-Bekara, 2:173)

Pyetja:
A i lejohet femrës që të falë namaz nëse ka të veshur pantallona të gjera me të cilat nuk vërehen vijat e trupit, apo duhet të ketë të veshur diçka tjetër mbi to (d.m.th. në pjesën e epërme e cila duhet të jetë e gjatë). Ju përshëndes me selam!


Përgjigjja:

Në Islam nuk janë shumë me rëndësi detajet e veshjes sa parimet e saj. Nuk është pra me rëndësi dizajni i veshjes, ngjyra, modeli e të tjera imtësi, sepse këto i janë lënë shijes personale të muslimanit dhe muslimanes si dhe kulturës së popullit dhe vendit përkatës ku jetojnë ata muslimanë. Kryesore është të ruhen parimet e veshjes, e ato, sa i përket veshjes së femrës, janë:

1. Petku ta kaplojë tërë trupin e saj, përveç duarve dhe fytyrës
2. Petku të mos jetë i tejdukshëm sa të duket lëkura (mishi) e trupit të saj
3. Petku të mos jetë shumë i ngushtë sa t'i tregojë të gjitha vijat e trupit të saj
4. Petku të mos i ngjajë një petku fetar të ndonjë femre të ndonjë feje tjetër, p.sh. të mos i përngjajë 100 % petkut të "motrave kishtare" etj.

Me këtë rast, këto parime të veshjes, femra muslimane duhet t'i ruajë edhe gjatë faljes së namazit. Në rastin e pyetjes suaj, gjithsesi se është e mundur dhe nuk ka pengesë që një femër muslimane të falë namazin e saj me pantallona të gjera të cilat nuk ia tregojnë vijat e trupit, dhe të cilat gjithashtu nuk janë të tejdukshme sa do t'ia tregonin lëkurën e këmbëve apo pjesëve të tjera të trupit dhe të cilat pantallona e mbulojnë atë deri te nyjat (zogjtë) e këmbëve. Natyrisht, edhe pse këtu flitet vetëm për pantallonat, të njëjtin kujdes duhet pasur edhe për pjesët e tjera të veshjes së sipërme, të shamisë etj.

Pyetja:

Es-selamu alejkum, ju përshëndes! Desha ta parashtroj një pyetje, edhe pse po flitet shumë për të e ndoshta është e tepërt, mirëpo mua vërtet më intereson të di: Përse shumë persona, përfshirë edhe disa hoxhallarë, po flasin lidhur me medh’hebin hanefij se ai na qenka gabim, se namazin që e bëjmë sipas këtij medh’hebi na qenka gabim e shumë të tjera. A thua vërtet është gabim? All-llahu ju shpërbleftë! (Amiri).

Përgjigja:

Siç duhet ta keni të njohur, sot në botën sunnite islame ekzistojnë dhe veprojnë katër shkolla juridike apo medh’hebe: hanefijeh, shafi’ijeh, hanbelijeh dhe malikijeh. Asnjëra prej këtyre shkollave, aq më pak ndonjëri prej themeluesve të tyre, nuk ka thënë se ja kjo është feja islame sipas meje dhe këto mësime janë rivale të sunnetit të Pejgamberit a.s., se nuk i marrim parasysh as hadithet e tij e as thëniet apo praktikat e shokëve të tij. E vërteta është se secili prej tyre e ka studiuar në thellësi e hollësi Islamin me dy burimet bazë të tij: Kur’anin dhe Sunnetin. Kanë qenë njerëzit që me përkushtimin dhe dashurinë më të madhe i janë dhënë studimit dhe kodifikimit të normave juridike të Islamit, të cilat kanë qenë të shkapërderdhura nëpër Kur’an e sunnet. Në kohën e shumicës prej tyre vetëm Kur’ani ka qenë i përmbledhur në një libër të veçantë, kurse hadithet e Pejgamberit a.s. nuk kanë qenë të përmbledhura diku, porse vetëm të shënuara nëpër disa fletushka e sende të tjera dhe janë mbajtur mend nga shokët e Muhammedit a.s., i cili në fillim ua ndalon muslimanëve t’i shënojnë hadithet (fjalët) e tij, nga frika të mos i ngatërrojnë me ajetet kur’anore, kurse më vonë ua lejon. Edhe përkundër kësaj, një gjë akoma mungonte pas vdekjes së Muhammedit a.s. dhe halifëve të drejtë, e ajo ishte mungesa e përmbledhjes së normave juridike në një kod të veçantë, që do të ishte lehtësim i madh për muslimanët... Për këtë si dhe arsye të tjera, këta katër juristë: Imam Ebu Hanife, Imam Shafiu, Imam Hanbeli dhe Imam Maliku, po edhe shumë juristë të tjerë që sot nuk kanë më ndjekës, si: Hasan el-Basriu, Euzaiu, el-Lejs bin Sa’di, Ibn Rahuje etj, pa i përmendur me këtë rast imamët shiitë, mu’zezilitë, harixhitë etj., i janë përveshur punës për kodifikimin dhe përpilimin e veprave të veçanta ku do të ishin të përmbledhura normat juridike të Islamit, gjithnjë duke e pasur për bazë Kur’anin dhe Sunnetin. 

Më tepër për paraqitjen dhe themelimin e medh’hebeve apo shkollave juridike në Islam, ju mund të lexoni temën: “Medh'hebet - paraqitja dhe zhvillimi i tyre” e shkruar nga ana ime, temën:“Drejt lindjes së medh'hebeve” - Doc. Dr. Vexhdi Akjyz, si dhe temën: “Hyrje në ‘tendencat islame’ në Evropë dhe botë” - Dr. Tariq Ramadan.

Do të ishte injorancë apo edhe nënçmim të thuash, sidomos për katër imamët e mëdhenj sunnitë, se nuk e kanë njohur apo se nuk e kanë marrë në konsideratë hadithin e Muhammedit a.s. dhe formën e të kuptuarit të Islamit nga ana e gjeneratës së parë (selefus-salih).

Ndërkaq ne sot po ndeshemi me disa persona, po edhe mjaft hoxhallarë, që e ndjekin atë që quhet ‘selefizëm’, rrymë e cila pretendon se e ndjek Islamin ashtu si e kanë kuptuar selefus-salihu (të parët tanë të mirë) dhe që pretendojnë se ata janë të vetmit që bëjnë pjesë në “grupin e të shpëtuarve” (firkatun-naxhijeh) dhe se të gjithë të tjerët e meritojnë Xhehennemin.

Këta veten e quajnë “selefij”, mirëpo njihen edhe me emrin tjetër “vehhabij”, të cilin ata sikur nuk duan ta përdorin për vetvete, sidomos pas ngjarjeve politike që po ndodhin dhe pas të cilave thuhet se qëndrojnë vehhabitët.

Këta nuk i njohin medh’hebet juridike dhe thonë se është gabim të ndiqet ndonjë medh’heb, nga fakti se të gjithë njerëzit gabojnë, përfshirë edhe themeluesit e medh’hebeve, dhe se i vetmi që nuk ka gabuar ka qenë Muhammedi a.s..

Në një farë forme, selefitët dëshirojnë të vënë monopol mbi Islamin dhe të vërtetën e tij, jo realisht, porse vetëm për ta paraqitur më të kapshme, më të pranueshme, më të parefuzueshme formën se si ata e kuptojnë Islamin, e ajo është forma literaliste, e fjalëpërfjalshme e Islamit, pa i lënë hapësirë arsyes në çështje të caktuara, edhe pse në shumë vise në Kur’an All-llahu xh.sh. i referohet mendjes, arsyes dhe njerëzve të arsyes... 

Me atë që ata thonë ne jemi ata që e kuptojmë dhe jetojmë Islamin e vërtetë, sikur duan të thonë ne jemi muslimanët e vërtetë. E çka me muslimanët e tjerë, që nuk e kuptojnë Islamin ashtu siç e kuptojnë këta?! Kjo ndryshe do të ishte njësoj sikur një njeri të çohet e t’u thotë njerëzve të tjerë: “Unë jam njeri”, çka automatikisht dëshiron të aludojë se ata të tjerët nuk janë njerëz.

Është e vërtetë se në gjuhën shqipe ka munguar dhe akoma mungon dukshëm literatura islame klasike, me këtë rast ajo juridike, ku janë shënuar edhe argumentet përse është marrë për bazë kjo formë e jo forma tjetër e faljes së namazit. Në vend të tyre, si formë më e lehtë dhe më e kapshme për masën, janë shkruar “Ilmihale”, ku kanë qenë përfshirë njohuritë më elementare të Islamit, duke mos i shënuar me këtë rast argumentet (ajetet dhe hadithet) ku janë mbështetur ata.

Ndërkaq kjo aspak nuk do të thotë se, p.sh., forma e namazit si e falin muslimanët që e ndjekin medh’hebin hanefij është gabim, se nuk mbështetet në sunnetin e Muhammedit a.s., se forma se si është falur Muhammedi a.s. është vetëm ajo si e ka përshkruar Nasiruddin Albani në librin e tij: “Forma e namazit të të Dërguarit s.a.w.s. e përshkruar nga fillimi gjer në fund sikurse të ishit duke e parë” (Nun, Shkup, 2002). Shih mrekullinë!

Le të shpresojmë se së shpejti do të përkthehen në gjuhën shqipe veprat klasike të medh’hebit hanefij, ku do të mund të lexohen edhe burimet kur’anore dhe sunetike të tyre, përveç nja dy-tri  librave që tanimë janë përkthyer: Çështje të fikhut sipas Kuduriut, I - Ibadat, Muhamed Ashik Ilahi el-Bureni, Prishtinë, 2002, Mënyra e të falurit të Pejgamberit a.s. në frymën e mez'hebit hanefij, Abdulvehhab el-Meshedani, El-Kalem, Gostivar, 2003 dhe Argumentet e namazit, Gelenek, Stamboll, 2003.

Njerëzve që me shekuj të tërë falen sipas një medh’hebi të caktuar, t’u thuash se gabim jeni duke u falur, se ajo formë e namazit është e gabuar ngase nuk mbështetet në sunnetin e Pejgamberit s.a.v.s., sipas meje është një fitne e tërbuar, e veshur me fjalë të bukura të llojit: “Ky është Islami i vërtetë”...

Porosia ime është që askush të mos lejojë që dikush të tallet e ta shpallë jo-sunnetike formën e namazit tonë. Muslimanët e parë, selefus-salih, nuk janë sjellë në këtë formë. Të gjitha medh'hebet po edhe ato që veten nuk duan ta quajnë medh'heb porse e parapëlqejnë emrin "menhexh", kanë mbështetjet e tyre në Kur'an dhe sunnet. Andaj, çdo angazhim për ta shpallur si jo-sunnetike një formë të namazit të dikujt i shërben suksesit të jomuslimanëve dhe e shton shumëfish dozën e rënies, përçarjes dhe shkatërrimit të muslimanëve.

Në vend që të merremi me elementet dytësore apo tretësore të namazit, le të merremi me thelbin e tij që është e fshehur në përgjigjet e pyetjeve: Pse falemi dhe për kë falemi?

Pyetja:

Selam alejkum! Kam dëshirë të madhe të di rreth namazit të natës, si falet dhe çfarë lutje duhet të bëhen dhe në sa ora? (Xheneta)

Përgjigjja:

Namazi nafile (vullnetar) që falet pas namazit të jacisë pa rënë në gjumë, quhet "namaz nate", kurse ai që falet pasi të kemi fjetur pak dhe jemi zgjuar për ta falur atë enkas, quhet "namazi tehexh-xhud". Ky mund të falet 2 e më shumë 12 rekatë. Më mirë është që pas çdo dy rekatësh të jepet selam. Falet si sunneti i sabahut me dallim nijetin. Koha e tij është pas namazit të jacisë e deri në namazin e sabahut, më e përshtatshme është pas mesnate e deri në sabah.

Vetë Muhammedi a.s. e ka pasur obligim këtë namaz, ndërsa ne si ummet i tij e kemi mustehab, të pëlqyeshme.

Për këtë namaz Muhammedi a.s. ka thënë:

"Vazhdoni të falni namazin e natës, sepse ky është ibadet i njerëzve të mirë që kanë jetuar përpara jush. Namazi i natës të afron te All-llahu, të mbulon (shlyen) mëkatet, të ruan nga sëmundjet trupore e të largon nga kryerja e mëkateve" (Tirmidhi, Deavât, 101)

Në një hadith tjetër ai ka thënë:

"All-llahu e mëshiroftë atë njeri i cili zgjohet natën dhe fal namaz, e zgjon dhe gruan e vet, e nëse nuk zgjohet i hedh pak ujë kah fytyra. Po ashtu All-llahu e mëshiroftë atë grua e cila zgjohet natën dhe fal namaz, e zgjon dhe burrin e saj, e nëse nuk zgjohet i hedh pak ujë kah fytyra (për t'u zgjuar për namaz nate)" (Ebu Davudi, Tetavvu', 18; Vitr, 13).

Pas faljes së këtij namazi mund t'i drejtohemi Zotit me ndonjë dua të veçantë që e kemi për vete dhe për familjen tonë, si dhe për mbarë muslimanët e botës. Insha'allah këto dua e lutje nuk refuzohen nga i Madhi All-llah xh.sh., sepse bëhet kur ti je në vetmi me Zotin, larg çdo mburjeje e syefaqësie.

All-llahu ju bekoftë dhe ju mëshiroftë!

Pyetja:
A lejohet të bëhet imam personi që s'mund të qëndrojë në këmbë gjatë namazit për shkak të ndonjë sëmundjeje dhe të falet ulur në ndonjë karrike, ndërsa xhemati të falen në këmbë? Faleminderit për mirëkuptimin!



Përgjigjja:

Për shumëçka në raport imam - xhemat kërkohet një dallueshmëri dhe veçim i imamit ndaj xhematit me qëllim që imami të mbjellë besueshmërinë dhe modelin e udhëheqjes. Kështu ai duhet t'i plotësojë disa kushte, si: të jetë musliman (ngase edhe munafiku fal namaz, mirëpo nuk mund të dalë imam), të jetë i moshës madhore, të jetë i mençur (jo i çmendur), të jetë pa të meta fizike, të mos jetë i sëmurë nga diçka që vazhdimihst ia prish abdestin (uzurli).

Nëse imam duhet të dalë dikush nga xhemati, ata maten ndërmjet vete sipas këtyre vetive dalluese që duhet t'i ketë ndonjëri prej tyre për të pasur përparësi ndaj të tjerëve: të jetë personi që i njeh më mirë rregullat e fesë e të namazit, te dijë të lexojë drejt e pa gabime disa pjesë nga Kur'ani, të jetë njeri i devotshëm, të jetë i moshëritur, me veti të mira morale, me zë të bukur, me fytyrë të bukur, me prejardhje të mirë, pedant në të veshur... Krejt këto merren parasysh sipas radhës si kritere nëse në atë mes ka disa që i plotësojnë kushtet paraprake njësoj, për t'u dalluar më pas merren në konsideratë këto të mëposhtmet. Nëse në të gjitha këto kritere dy ose më tepër persona janë të barabartë, atëherë midis tyre tërhiqet short.

Një pyetje që shpesh parashtrohet me këtë rast është kjo si e juaja, respektivisht a mund të dalë imam një person që për shkak të sëmundjeve nuk mund të qëndrojë në kijam, për personat (xhematin) që kijamin e bëjnë më këmbë?

Imam Ebu Hanife dhe nxënësi i tij Ebu Jusufi mbajnë qëndrimin se personi i cili ka marrë abdest duke u dhënë mes'h mesteve mund të dalë imam për ata që i kanë larë këmbët gjatë marrjes së abdestit të fundit; personi i cili ka marrë tejemum mund të dalë imam për ata që kanë marrë abdest; personi i cili namazin e falë ulur mund të dalë imam për ata që falen më këmbë; personi i cili është i kërrusur mund të dalë imam për ata që falen drejtë. Në këto rastet e fundit mendim të kundërt ka nxënësi i dytë i Ebu Hanifes, Imam Muhammedi.

Përfundimisht, nëse imam del personi që i ka këto veti munguese të fundit përkundër të tjerëve pa këto të meta, ai namaz pra është i vlefshëm, mirëpo do të ishte më mirë që personi i cili del imam, të mos i ketë as edhe këto mangësi.

Pyetja:

Es-selamu alejkum, hoxhë i nderuar, dëshiroj t'ju pyes: Kam filluar të falem në moshën 40 vjeçare dhe dua të di a mund të falë namaze të kaluara që nuk i kam falë prej moshës së re, d.m.th. namaze kaza. A është kjo larje borxhesh për atë që nuk jam falë më parë. Ju përshëndes, ves-selamu alejkum!

Përgjigjja:

Obligim i çdo muslimani dhe muslimaneje, që kanë hyrë në moshën madhore dhe nuk kanë asnjë pengesë (siç është menstruacioni, humbja e vetëdijes, frika nga armiku etj.), pesë kohët e namazit t’i falin në kohët e tyre të caktuara, ngase All-llahu xh.sh. thotë: „Vërtet falja (namazi) u është bërë detyrim besimtarëve në kohë të përcaktuar“, Sureja en-Nisa’:103. Besimtari është mëkatar (gjunahqar) i madh nëse pa asnjë arsye e lë namazin pa e falur në kohën e vet. Për t’u shpaguar prej këtij obligimi jo vetëm që duhet falur atë namaz kaza, porse duhet edhe teubeh (pendim i sinqertë) e ndoshta sipas mundësisë edhe me shkuar në haxh. Me faljen e namazit kaza kryhet detyrimi ndaj Zotit, mirëpo nuk mund të fshihet edhe mëkati për vonesën e atij namazi, prandaj pos faljes së namazit kaza, duhet edhe një pendim i sinqertë.

Për atë se namazet që nuk janë falur në kohën e vet të caktuar duhen falur kaza, kemi dëshmi hadithet po edhe vetë praktikën e vetë Muhammedit a.s. Kështu në një hadith që e përcjell Ibni Mes’udi r.a. në luftën e Hendekut Pejgamberit a.s. dhe shokëve të tij u kalojnë tri kohë namaz pa i falur në kohën e vet, ngase ishin të zënë me përgatitjet për t’u mbrojtur nga armiku. Vonë në një pjesë të natës, Pejgamberi a.s. e porosit muezzinin e tij, Bilalin r.a. ta thërrasë ezanin. Ai e thërret ezanin e pastaj bën edhe ikamet dhe e falin me xhemat namazin e drekës, pastaj sërish bën ikamet dhe e falin namazin e ikindisë, sërish Bilali bën ikamet dhe e falin namazin e akshamit dhe më në fund bën edhe një herë ikamet dhe e falin namazin e jacisë. Hadithin e shënojnë në përmbledhjet e tyre Tirmidhiu, Nesaiu dhe Ahmedi. Në një hadith që e përcjell Ibni Abbasi r.a. Pejgamberi a.s. ka thënë: “E drejta e All-llahut është më meritore për t’u realizuar”. Një prej të drejtave të Zotit ndaj nesh, e që nga ana tjetër është obligim yni, është edhe namazi, të cilin herët a vonë duhet paguar. Duke u mbështetur në këto dhe në mjaft hadithe e praktika të ndryshme nga jeta e Pejgamberit a.s., katër muxhtehidët më të mëdhenj islamë, Ebu Hanifja, Shafiu, Maliku dhe Ahmedi kanë përfunduar se ashtu siç është farz falja e namazit në kohë, po ashtu është farz edhe falja e namazit që për ndonjë arsye ka mbetur kaza. Madje thonë se duhet përshpejtuar me faljen e këtyre namazeve që kanë mbetur pa u falur në kohën e vet dhe pas çdo namazi duhet bërë një dua e lutje me gjithë zemër në të cilën do të kërkohet nga Zoti falje për vonesën e tyre.

Një person që di sa kohë namazi i kanë kaluar, ai do të falë kaza po aq namaze sa i kanë mbetur. Kurse për një tjetër që nuk di se sa namaze kaza i kanë mbetur, ai do të falë kaza derisa të bindet se mund t’i ketë falur të gjitha ato namaze që i kanë mbetur pa falur në kohën e tyre të caktuar. Këtu ndoshta është e rrugës të përmendim se gruaja gjatë menstruacionit të rregullt të saj si dhe pas lindjes së fëmijës derisa ajo është me gjakderdhje, ajo nuk guxon të falë namaz dhe ato namaze që i kalojnë kështu për këtë arsye pa i falur, ajo nuk i përsërit më dhe nuk i fal kaza. Ajo është e liruar nga ky obligim, për aq kohë sa kanë zgjatur këto periudha të saj.

Koha se kur mund të falet namaz kaza nuk është e përcaktuar dhe e kufizuar në ndonjë kohë të veçantë, përpos asaj se janë vetëm nja tri kohë të shkurtra në të cilat nuk guxon të falet asnjë namaz, prandaj as edhe namazet kaza, e ato janë: duke lindur dielli deri sa fillon të shkëlqejë, kur ai është në zenit apo në kupë të qiellit derisa të fillojë të anojë pak kah perëndimi dhe koha e tretë është kur ai e humb shkëlqimin e vet dhe derisa perëndon tërësisht. Nuk është patjetër të pritet të vijë koha e jacisë e që pastaj të falen namazet kaza. Mjafton që të mos jetë ndonjëra prej këtyre tri kohëve dhe ato duhen falur sa më herët që të jetë e mundur e të mos pritet ndonjë kohë më e përshtatshme, sepse ajo mund edhe të mos vijë kurrë.

Sido që të jetë, kurdo që të kthehesh nga Zoti nuk është vonë, mjafton që ky kthim kah Zoti të jetë një kthim i njëmendtë dhe serioz. Kurdo që të kthesh nga e gabuara del fitimtar.

Pyetja:
Es-selamu alejkum! Kur bën me falë namaz nafile, ndër të tjera edhe namazin e natës dhe në çfarë kohe? Ves-selamu alejkum!

Përgjigjja:

Namazet nafile bën të falen në çdo kohë që të munden, përpos 5 kohëve në të cilat është mekruh (e papëlqyeshme). Në 3 prej këtyre 5 kohëve: a) sapo të fillojë të lindë dielli e deri 45 min. pas lindjes së tij, b) në mesditë kur dielli gjendet në kupë të qiellit (zenit) e deri sa të fillojë të anojë kah perëndimi, dhe c) kur dielli fillon ta humbasë shkëlqimin e tij e deri sa të perëndojë tërësisht... është mekruh të falet namaz farz i mbetur kaza, namaz vaxhib si i vitrit, namaz i xhenazes i përgatitur më parë, as nuk guxon të bëhet sexhde-tilaveh për një ajet të kënduar më parë. Nëse këto namaze falen në këto tri kohë, ato duhen përsëritur pasi të kalojnë këto kohë. Brenda këtyre kohëve nuk bën të falet asnjë lloj namazi nafile. Nëse eventualisht falet ndonjëri prej nafileve, ato nuk ka nevojë të përsëriten më vonë. Kurse 2 prej 5 kohëve kur është mekruh të falet namaz, janë: a) prej hyrjes së kohës së sabahut e deri në lindjen e diellit, dhe 2. pas faljes së namazit të ikindisë e deri në perëndim të diellit. Brenda këtyre 2 kohëve është mekruh të falen vetëm namazet nafile, kurse namazet farz dhe vaxhib si dhe sexhde-tilaveti mund të kryhen brenda këtyre kohëve.

Sa i përket namazit të natës, që ndryshe quhet edhe "Salatul-lejl" ose "Salatut-tehexhxhud", ai falet pas namazit të jacisë dhe vitrit para se të shkohet në gjumë, ose pasi të kemi fjetur pak zgjohemi dhe i falim 2 deri 8 rekatë, duke dhënë selam në çdo dy rekatë. Për këtë namaz Muhammedi s.a.v.s. ka thënë: "Kush zgjohet natën, e zgjon edhe të shoqen, dhe i falin nja dy rekatë namaz, te All-llahu do të regjistrohen si përkujtues e përkujtuese të mëdha të All-llahut të Madhërishëm". Kurse për këta përkujtues të Zotit, në fjalën e Zotit në Kur'an thuhet:"Nuk ka dyshim se për muslimanët e muslimanet, besimtarët e besimtaret...shumë përmendësit e All-llahut dhe shumë përmendëset e All-llahut, All-llahu ka përgatitur falje (mëkatesh) dhe shpërblim të madh", (el-Ahzab:35).

Pyetja:
Es-selamu alejkum we rahmetullahi we berekatuhu. Me fat Fitër Bajrami! .... Kur një motrës muslimane i vijnë menstruacionet, p.sh. në kohën e ikindisë, dhe ajo nuk e ka falë akoma, a duhet me e falë kaza mbasi t'i përfundojnë ato? Ju përshëndes, wes-selamu alejkum we rahmetullahi we berekatuhu.

Përgjigjja:

Është parim fetar që gruaja gjatë kohës së menstruacioneve të saj e ka të ndaluar të falë namaz, të agjërojë, të lexojë e ta prekë Kur'anin, ta bëjë tavaf Qabenë, të hyjë në xhami, të ketë marrëdhënie intime me bashkëshortin. 

Namazet që i kalojnë brenda kësaj kohe pa i falur, ajo nuk është e obliguar t'i bëjë kaza. Kjo është një lehtësim për të. Kurse ditët e Ramazanit që nuk i ka agjëruar, ajo duhet t'i agjërojë kaza.

Sa i përket rastit që e përmendni ju, atë grua që e kap menstruacioni përderisa ajo nuk e ka falur namazin e kohës edhe pse ka hyrë koha e atij namazi, ajo këtë namaz duhet ta bëjë kaza pasi t'i përfundojë cikli i saj. Nga arsyeja se asaj i bëhet farz namazi prej kur të hyjë koha e namazit, edhe pse ajo e ka pasur të lejuar ta vonojë deri në fund të kohës së saj, pra deri në kohën e mekruhit (në rastin e dhënë). Nëse ajo ka pasur aq kohë sa ta falë namazin e kohës dhe nuk e ka falur, e në ndërkohë i paraqitet menstruacioni, ajo mbetet e ngarkuar me një borxh që nuk e bëri edhe pse pati kohë ta bëjë.

Në qoftë se ajo ka nisur të falë një namaz nafile dhe duke u falur i paraqitet menstruacioni, ajo edhe këtë namaz do ta bëjë kaza, sepse një nafile që mbetet përgjysmë, është vaxhib plotësimi i saj. Ndërkaq, nëse ajo është lidhur ta falë një namaz farz dhe duke u falur i paraqitet menstruacioni, ajo këtë namaz farz nuk do ta bëjë kaza, ngase me këtë jepet të kuptohet se ajo këtë namaz nuk e paska pasur borxh. Kjo është një lehtësim nga ana e Zotit.

Pyetja:
Hoxhë i nderuar si ta mësoj faljen e namazit? (Endriti)


Përgjigjja:

Pyetës i nderuar, ju përgëzojmë për interesimin tuaj që tregoni ndaj mënyrës së faljes së namazit. Namazi është njëra ndër detyrat kryesore të Islamit, prandaj edhe nuk duhet ndier turp kur është në pyetje mësimi i parimeve të Islamit.

Për mënyrën e faljes së namazit ka disa mjete si vizuele ashtu edhe të shkruara. Duhet pasur kujdes me këtë rast, fatkeqësisht, se cilat mjete po i shfrytëzoni. Ngase kohëve të fundit po paraqiten disa fytyra, kryesisht të reja e të parrënjë familjarisht në Islam, por që kanë rënë nën ndikimin e disa rrymave të cilat sikur e kanë marrë përsipër misionin e ndreqjes së mënyrës së faljes së namazit, të cilin namaz populli ynë me shekuj të tërë e ka falur sipas shkollës juridike hanefite.  Është fjala për rrymat që njihen me emrat selefijjeh, vehhabijjeh, xhemaatu't-teblig...

Për këta 'ulema' si duket problemi i vetëm i pazgjidhur i muslimanëve është mënyra e faljes së namazit sipas sunnetit të Pejgamberit a.s. Sipas pretendimeve të këtyre 'argatëve' e të parrënjëve në Islam, ka vetëm një mënyrë se si është falur Pejgamberi a.s. dhe ajo është metoda selefijjeh, vehhabijjeh...dhe se të gjithë të tjerët që nuk janë falur e që nuk po falen sikurse këta, janë falur dhe po falen gabimisht. Kjo do të thotë se ata nuk po falen sipas sunnetit të Pejgamberit a.s. Kjo nga ana tjetër lë të kuptohet se "po u falkan në mënyrë joislame"?! Pa le të presim, ndoshta ndonjë ditë do të na thonë se "po falen sipas mësimeve të shejtanit", e ndoshta ndonjë ditë do të na nxjerrin edhe nga Islami, duke na akuzuar për mosbesim (kufër)... O Zot, mbushi mend këta njerëz, që mëtojnë të bëhen 'xhandarë' nëpër xhami!

Sa i takon mënyrës së faljes së namazit, në web faqen tonë të mektebit keni njohuri të mjaftueshme  për të gjitha hollësitë që i nevojiten një fillestari lidhur me marrjen e abdestit, ezani, ikameti dhe mënyra e faljes së secilit namaz veç e veç. Kliko këtu!

Për pjesën teorike të faljes së namazit, ju preferojmë në veçanti ta lexoni librin "Çështje të fikhut sipas Kuduriut (Ibadat)" të el-Bureniut, Prishtinë, 2002...

Pyetje: A kanë gabuar pejgamberët?

Përgjigje:

Pejgamberët e Zotit kanë qenë që të gjithë njerëz, sikurse çdo njeri tjetër: kanë kaluar fazën e lindjes, të fëmijërisë, të rinisë, të pjekjes e të plakjes si dhe të vdekjes.

Asnjë prej pejgamberëve nuk ka thënë: ’unë jam njeri shumë i mirë prandaj edhe dua të bëhem pejgamber’. Pra, zgjedhja e një personi për pejgamber nuk varet nga dëshira e njeriut apo nga dëshira e një populli, porse drejtpërdrejtë është vendim dhe përcaktim i Zotit. Zoti e zgjedh për pejgamber një person të caktuar dhe e lajmëron për këtë gjë nëpërmjet melekut Xhibril.

Mirëpo edhe kjo zgjedhje nga ana e Zotit nuk është arbitrare, pra Zoti nuk e cakton për pejgamber çfarëdo një njeri, porse e zgjedh dhe e përzgjedh që ky të jetë njëri prej njerëzve më të mirë, më të edukuar, më human dhe me cilësi të tjera njerëzore, sepse ky pastaj do të jetë model, shëmbëlltyrë për njerëzit e tjerë. 

Sipas dijetarëve islamë, që një njeri të meritojë të jetë i zgjedhur nga Zoti si pejgamber, ai duhet t’i ketë së paku nja 6 cilësi (veti) me të cilat do të dallohet prej njerëzve të tjerë:

Sidk – I drejtë, i sinqertë. Secili pejgamber është dashur të jetë i drejtë dhe i sinqertë në fjalë e në sjellje. Ata kurrë nuk kanë rrejtur (gënjyer). Rrena nuk mund të paramendohet për një pejgamber, sepse siç thamë më lart, njerëzit nuk do t’i besonin atij se është pejgamber i Zotit... All-llahu xh.sh. në Kur’an, sureja 19-Merjem, ajeti 41, thotë: “Përkujtoju në Libër (Kur’an) Ibrahimin. Ai vërtet ishte shumë i drejtë dhe pejgamber” (...siddikan nebijja).

Emanet – I besueshëm, besnik. Të gjithë pejgamberët e Zotit kanë qenë njerëz që kanë qenë të besueshëm, besnikë, nuk e kanë tradhtuar amanetin dhe nuk e kanë thyer fjalën, besën. Ata nuk kanë qenë tradhtarë të fjalës apo të njerëzve. Në suren Alu Imran 3, ajeti 161 Zoti thotë: “Asnjë pejgamberi nuk i takoi të bëjë hile (mashtrime, tradhtia)...”

Ismet – i pagabueshëm, i pamëkatë. Pejgamberët, sidomos pasi të jenë zgjedhur për pejgamberë, nuk kanë kryer mëkate. Edhe pse ata, meqë janë njerëz, mund të kenë gabuar dhe mund të kenë kryer ndonjë mëkat të vogël e jo të madh, Zoti menjëherë ka intervenuar dhe i ka korrigjuar. (Shih sidomos suren 80, Abese...). Këto gabime të vogla të pejgambereve quhen “zel-leh” dhe jo mëkate “ma’sijeh”. Zoti në Kur’an na tregon se pejgamberët janë njerëz që kanë qenë të mbrojtur nga mëkatet nga ana e Zotit dhe se ata janë rritur nën një kujdes të veçantë të Tij. Kështu në suren 20 Taha, ajeti 39 thuhet: “E nga ana Ime mbolla (në zemra të njerëzve) dashuri ndaj teje (o Musa), që ti të edukoheshe nën mbikëqyrjen Time”.

Mendimet e teologëve (kelamistëve) të Ehli-Sunnetit lidhur me vetitë e pejgambereve mund të radhiten si më poshtë:

Të gjithë janë të një mendimi se të gjithë pejgamberët kanë qenë të mbrojtur nga rrena e mashtrimi kur është në pyetje përcjellja e porosive të Zotit. Pra ata nuk kanë mund të mos ia thonë njerëzimit atë që ka dashur Zoti t’u thuhet.
Të gjithë janë të një mendimi se pejgamberët edhe para po edhe pas ardhjes së pejgamberisë, kanë qenë të mbrojtur nga kufri (mosbesimi) dhe shirku (besimi në shumë zota) dhe se nuk mund të paramendohet që ndonjëri pejgamber ndonjëherë të ketë bërë kufër ose shirk.
Para se t’u vijë pejgamberia (para se të bëhen pejgamberë) pejgamberët ekziston mundësia të kenë bërë ndonjë mëkat të madh. Mirëpo pasi t’u ketë ardhur pejgamberia nuk kanë mundësi që me qëllim të kenë bërë ndonjë mëkat të madh.
Edhe para edhe pas ardhjes së pejgamberisë, është e mundur që ata të kenë bërë ndonjë mëkat të madh pa qëllim dhe pa hir. Dhe kjo nuk e dëmton vetinë “ismet”.
Gjatë gjithë jetës së tyre për pejgamberët ekziston mundësia që me qëllim ose pa qëllim të kenë bërë ndonjë mëkat të vogël.

Fetanet – I mençur, i zgjuar. E kundërta e kësaj që është “budallakia”, “çmenduria” nuk mund të paramendohet për pejgamberët. Sikur ata të mos ishin të mençur e të zgjuar, nuk do të kishi mund t’i bindnin njerëzit tjerë në të vërtetat që Zoti ia ka shpallë njerëzimit.

Teblig – përcjellje, transmetim. Mësimet, porositë dhe fjalët e pranuara nga ana e Zotit nëpërmjet melekut Xhibril, pejgamberët e kanë pasur obligim t’i përcjellin te njerëzit e tjerë në mënyrë të plotë dhe pa defekte e mangësi. E kundërta e kësaj që quhet “ketm” – fshehje e mësimeve dhe njohurive, nuk mund të paramendohet për pejgamberët e Zotit. Përveç përcjelljes së thjeshtë të këtyre fjalëve të Zotit, ata kanë bërë edhe sqarimin e atyre fjalëve (tebjin), të njëjtat ua kanë mësuar të tjerëve (ta’lim) dhe janë munduar t’i mbrojnë ithtarët e tyre nga gabimet dhe t’i pastrojnë zemrat e tyre (tezkijeh).

Dhekerijjeh – mashkull. Sipas shkollës kelamiste maturidijjeh (të cilës i takojmë ne), pejgamberët që të gjithë kanë qenë meshkuj. Asnjë pejgamber nuk ka qenë femër. Në suren Enbija 21, ajeti 7, All-llahu xh.sh. thotë: “Ne edhe para teje (o Muhammed) nuk dërguam (pejgamber) tjetër pos burra, të cilëve u dhamë shpallje...”

Pyetje: Nëse gruaja punon, a i takojnë familjes paratë e saj?

Përgjigje: Në mësimet dhe vlerat bazë islame, familja ka një peshë dhe rëndësi shumë të madhe. Prandaj edhe raportet e ndryshme brenda familjes rregullohen sipas drejtësisë, në mënyrë që askush të mos shkilet e t’i bëhet padrejtësi dhe se secili t’i gëzojë të drejtat dhe t’i plotësojë nevojat e veta.

Në kohën para Islamit, si në Gadishullin Arabik, ashtu edhe pothuaj në të gjitha vendet e botës, ekszistonte sistemi patriarkal brenda familjes, ku babai ose burri e kishte fjalën kryesore dhe ai merrte vendimet për gjithçka në familje. Aty kishte edhe ndarje të punës. Meshkujt: babai dhe djemtë, i bënin kryesisht punët jashtë shtëpisë, e fitonin furnizimin e familjes dhe, në rast nevoje, merrnin pjesë në luftëra. Ndërsa femrat: nëna, vajzat, rejat, i bënin kryesisht punët e shtëpisë. Islami e gjeti këtë gjendje dhe këtë strukturë të familjes dhe nuk shkoi në drejtim të ristrukturimit të familjes – këtë ia la kulturës dhe traditës së kohës dhe vendit -, mirëpo i rregulloi raportet brenda familjes.

Kështu, përderisa femra para Islamit kryesisht shihej dhe trajtohej si mall, si pronë e burrave dhe nuk kishte të drejtë as të trashëgonte e as të zotëronte pasuri, me ardhjen e Islamit – me Kur’an dhe me praktikën e Muhammedit a.s. - këto raporte brenda familjes u përmirësuan aq mirë saqë morën formën më të mirë të mundshme: gruaja nuk konsiderohej më mall apo pronë e dikujt, porse krijesë e Zotit dhe personalitet i mëvetësishëm, njësoj si burrat; ajo tanimë kishte të drejtë në trashëgimi, kishte të drejtë të zotëronte pasurinë e saj private etj.

Në këto rrethana, duke marrë parasysh strukturën e shoqërisë dhe rrezikun e sigurisë së gruas jashtë shtëpisë, vazhdoi e njëjtë ndarja e punëve midis anëtarëve të familjes sipas gjinisë: burrat punonin dhe fitonin për furnizimin e familjes jashtë shtëpisë – në rast nevoje edhe luftonin, pasi nuk kishte shtet dhe armatë të rregullt sikurse sot –, kurse gratë i bënin punët e shtëpisë, i rritnin dhe i edukonin fëmijët etj.

Në këto kushte, çfarëdo pasurie që i binte në dorë gruas, qoftë dhuratë, qoftë trashëgimi apo diçka tjetër, i takonte gruas dhe kjo, së paku sipas juristëve islamë, ishte pronë ekskluzive e saj, askush nuk kishte të drejtë mbi pronën e saj. Sipas kësaj, gruaja nuk ishte përgjegjëse për mbajtjen dhe furnizimin e familjes – sepse këto të ardhura të saj nuk ishin as të rregullta e as shumë në sasi, këtë e bënin burrat. Me siguri juristët islamë për këtë janë mbështetur në ajetin 34 të sures 4, ku thuhet: "Burrat janë përgjegjës për gratë…" Edhe në hadithet e Muhammedit a.s. shohim se përgjegjësia për furnizimin e familjes u takonte kryesisht burrave. Kjo ka qenë sa e kuptueshme, po aq e natyrshme në atë kohë, me atë strukturë familjare, me atë stil jetese dhe me atë ndarje të punëve.  

Mirëpo sot, sidomos këtu në Perëndim, ku punojnë pothuajse të gjithë anëtarët e rritur të familjes dhe secili prej tyre ka të ardhurat dhe rrogën e vet, këtë temë mendoj se duhet ta rishikojmë edhe një herë, në mënyrë që të mos shkilet e as të privilegjohet asnjë anëtar i shtëpisë. Nëse kemi raste ku burri është në marrëdhënie pune, ndërsa gruaja është amvise dhe kujdeset për edukimin e fëmijëve, atëherë nënkuptohet se burri është ai që do ta mbajë familjen financiarisht. Mirëpo, nëse burri nuk është në marrëdhënie pune dhe nuk ka të ardhura të rregullta, ose është i sëmurë dhe nuk mund të punojë – ndoshta ka të ardhura të kufizuara e të pamjaftueshme, por gruaja punon dhe ka rrogën e saj, si do t’ia bëjmë? Do të themi akoma se burri është përgjegjës për furnizimin e familjes dhe se gruaja paratë e fituara i mban vetëm për vete dhe se ajo nuk ka përgjegjësi për familjen? A është kjo e drejtë? A do të funksionojë kjo marrëdhënie dhe sa gjatë do të ekzistojë kjo martesë?

Në rastet normale këtu në Perëndim punojnë dhe fitojnë të gjithë anëtarët e rritur të një familjeje që jetojnë bashkë në një banesë apo shtëpi. Është e qartë se secili prej këtyre ka portofolin e vet, ka llogarinë e vetë bankare, secili i plotëson vetë nevojat e veta personale dhe secili kursen sipas mundësive të tij. Kjo formë është plotësisht konform mësimeve islame: secili ka të drejtë të zotërojë pasurinë e vet private. Mirëpo, kur janë në pyetje harxhimet e rregullta për mirëmbajtjen e banesës apo shtëpisë së përbashkët, atëherë nuk mund sot të themi akoma se i pari i shtëpisë: babai ose burri, duhet t’i mbulojë vetë të gjitha këto, sepse sipas ajetit kur’anor "Burrat janë përgjegjës për gratë e tyre". Këtu do të shkilej babai, burri ose vëllai. Ndërkaq parimi islam ishte drejtësia dhe çelësi i harmonisë familjare ishte po ashtu drejtësia dhe korrektësia.

Pra, duke e marrë parasysh ndryshimin e strukturës familjare, bashkë me këtë edhe ndarjen e punëve brenda familjes, nuk mund akoma edhe sot, në këto rrethana të reja, të pretendojmë se «burrat janë përgjegjës për gratë».

Parimi që do të duhej të vlente sot lidhur me këtë temë, pikërisht në frymën e përgjithshme të mësimeve të Kur’anit, do të ishte ky:

Secili anëtar i rritur i familjes që është i aftë të punojë e fitojë, ka të drejtë të zotërojë pronë private, ndërsa harxhimet e përbashkëta të familjes dhe të shtëpisë, si nevojat e fëmijëve të vegjël, qiraja, rryma, gazi, uji, telefoni, interneti etj., do të duhej të ndaheshin në mënyrë proporcionale sipas të ardhurave të secilit prej tyre. Po ashtu edhe investimet e përbashkëta, nëse synohet diçka e tillë.

Krejt këto mund të bëhen në takimet e rregullta familjare duke i biseduar shtruar gjërat dhe duke marrë vendime me konsensus dhe eventualisht duke i evidentuar me shkrim. Për mua, në këtë mënyrë do të realizohej parimi i drejtësisë, pa u shkelur askush. Të gjithë zotërojnë pronën e vet private, por edhe bashkëjetesa dhe harmonia brenda familjes mbetet e siguruar.

Mundësia që të gjithë këta, të ardhurat e tyre t’i derdhin në një llogari apo portofol të përbashkët, është natyrisht e hapur, mirëpo mua nuk më duket më realiste. Së paku jo këtu në Perëndim.

Pyetja:
Es-selamu alejkum ve rahmetullahi ve berekatuhu. Allahu ju mëshiroftë për këtë faqen e juaj plot me dituri me përmbajtje islame dhe njëherit ju jam falënderuese për faqen tuaj. Dua të di për "salati tefrixhij" që është 4444 herë, a është salavat apo kam dëgjuar se është për krejt dëshirat e jetës në qoftë se e këndojmë. Më tregoni sa është e vërtetë dhe si këndohet, më tregoni detajisht. Allahu ju mëshiroft me të mira në jetë dhe me xhennetin Firdeus. Ves-selamu alejkum. (Anonim)


Rejhan Neziri: Es-selamu alejkum. Një pyetje e këtillë i është parashtruar edhe një profesorit të së drejtës islame nga Turqia, Dr. Faruk Besher. Ne po e japim këtu të përkthyer nga turqishtja përgjigjen e tij dhënë pyetësit. Me respekt dhe selam!

Salatu tefrixhijje

Pyetje:
“Selam! Unë jam i/e sëmurë dhe në disa libra kam lexuar se një person që 4444 herë e lexon atë që quhet “salatu tefrixhijje” All-llahu xh.sh. ia pranon duanë. Unë dëshiroj ta këndoj këtë dua për shërimin nga sëmundja që kam. A është e saktë dhe e drejtë kjo, apo jo! Ju faleminderit.” (Anonim)

Përgjigje (Dr. Faruk Besher):

Para së gjithash e lus All-llahun xh.sh. që t’jua largojë sëmundjet. All-llahu ju dhëntë shëndet!

Fjala “salat” (shumësi: “salavat”) nënkupton “duatë” që i bëjmë për Muhammedin a.s. Meqë në këtë dua lexohet edhe “salat” edhe “selam” (përshëndetje), kjo ndryshe quhet edhe “salat-u selam”. Ndërsa “salatu-tefrixhijje” do të thotë salat dhe selam dërguar Muhammedit a.s. për të shpëtuar nga ngushtësitë dhe problemet e jetës. Më së shumti haset në pjesën e Afrikës Veriore dhe njihet me emrin “salatu narijjeh”.

Në Kur’anin fisnik thuhet: “Është e vërtetë se All-llahu dhe engjëjt e Tij me madhërim e mëshirojnë Pejgamberin. O ju që keni besuar, madhërojeni pra atë (duke rënë salavatë) dhe përshëndeteni me selam.” (el-Ahzab, 33:56). Salati i All-llahut xh. sh. për Muhammedin a.s. nënkupton “faljen e mëkateve”, salati i melekve për të nënkupton “lutjen për falje të mëkateve të tij”, kurse salati i besimtarëve nënkupton “lutjen për ngritjen e shkallëve (derexheve) të tij”. Sipas kësaj, të këndojmë salat dhe selam për Muhammedin a.s. është një urdhër i Zotit dhe ai që me qëllim së paku një herë në jetë nuk e bën këtë mund të quhet se ka rënë madje edhe në kufër.

Edhe vetë Muhammedi a.s. kërkon prej besimtarëve që t’i këndojnë salat dhe selam dhe thotë se ata që i dërgojnë atij salat dhe selam All-llahu xh.sh. ua kthen atyre të njëjtat dhjetëfish më tepër.

Të lexosh salat dhe selam mbi Muhammedin a.s. dhe të bësh dua e të kërkosh ”tefrixh” (largim të sikleteve dhe vështirësive të jetës) është e ligjshme, e lejuar dhe shpresohet që All-llahu xh.sh. për hatër të Muhammedit a.s. këto dua t’i pranojë më shpejt. Mjafton që ky medet të kërkohet nga vetë Zoti e jo nga Muhammedi a.s. Sepse Zoti prej nesh kërkon që së paku 20 herë në ditë ta përsërisim lutjen: “Ty të adhurojmë dhe vetëm prej Teje ndihmë kërkojmë” (el-Fatihah, 1:4). Mirëpo ne e dimë se Zoti e do Muhammedin a.s. dhe kërkon edhe prej nesh ta duam atë. Dhe tani nëse ne tregojmë se e duam atë duke i kënduar salat dhe selam dhe nëse këto i marrim si ndërmjetës (vesile) për të lypur diçka nga All-llahu xh.sh., shpresojmë se do të pranohet tek Ai më shpejtë.

Këtë që e thamë le të shërbejë si një hyrje për në përgjigjen e pyetjes.

Se në çfarë forme, pra me çfarë fjalësh, duhet ta këndojmë salatin dhe selamin, nuk kemi ndonjë urdhër të prerë. Mund të përdorim çfarëdo një formë. Mirëpo kur e kanë pyetur Muhammedin a.s. se si t’i dërgojmë salat dhe selam atij, ai është përgjigjur duke thënë të këndojmë “salavatet” që i këndojmë rregullisht në namaz, pra: “All-llahumme sal-li ala Muhammed...” dhe “All-llahumme barik ala Muhammed...”. Mund të themi se këto janë format më të bukura të këndimit të salatit dhe selamit. Mirëpo, pse Pejgamberi a.s. na ka mësuar këto salate e selame, kjo nuk do të thotë se ne nuk guxojmë të përdorim edhe forma të tjera, madje këtë nuk e ka ndaluar askush deri më sot. Me rëndësi është të lexosh salat dhe selam, kurse fjalët që i përdorim me këtë rast janë të dorës së dytë. Sigurisht që nuk është e lejuar të lexohen këto duke përdorë fjalë teprimi dhe skajshmërie.

Edhe një hollësi ka këtu për t’u përmendur: Ne vetëm All-llahut i bëjmë iradet dhe vetëm prej Tij ndihmë kërkojmë. Duhet të jetë nga arsyeja për ta kuptuar saktë e drejtë nderin që ka Pejgamberi a.s. te Zoti, ne porositemi nga Zoti që në namaze edhe atij t’i këndojmë salat, pra të bëjmë dua për të.

Fjalët e salatit dhe selamit që njihen me emrin “salatu tefrixhijje” nuk hasen nëpër përmbledhjet e haditheve. Hasen vetëm nëpër libra të shiitëve dhe në disa libra të Magribit (shteteve të Afrikës Veriperëndimore). Edhe te ne ata që kanë shkruar libra duash këtë lloj salati e kanë marrë prej tyre dhe e kanë vënë në përmbledhjet e veta të duave. Arsyeja e përhapjes dhe e afirmimit të këtyre duave apo përmbledhjeve të duave qëndron aty se autorët e këtyre librave për këtë e dua të tjera kanë shkruar si komente se ai që e lexon këtë dua kaq e kaq herë do ta gjejë kjo e kjo e mirë. Krejt këtë e kanë bërë për ta rritur tirazhin e shitjes së atyre librave.

Mirëpo ky salat dhe selam, me kusht që të interpretohet në mënyrë të shëndoshë, përbëhet nga fjalë që kanë kuptim të mirë. Andaj edhe nuk ka ndonjë pengesë për t’u lexuar. Mirëpo nuk ka asnjë mbështetje që këtij salati dhe selami t’i jepet ndonjë vend i posaçëm e të çmohet më shumë se format tjera të salavateve. Madje sipas një komentimi selefij kam lexuar se ky salat dhe selam përmban kuptime të gabuara. Pra, në të ka aso fjalë që, varësisht se për çka e keni qëllimin, mund të marrin si kuptime të mira e të pranueshme ashtu edhe të papranueshme e të palejueshme.

Me siguri dikë e ka kapluar ndonjë dert dhe me këto fjalë që i kanë ardhur nga zemra ka kënduar gjatë e gjatë salat e selam dhe ka kërkuar nga All-llahu xh.sh. që t’ia largojë (tefrixh) atë dert, ndaj edhe All-llahu mbase mund t’ia ketë pranuar këtë lutje. Më pastaj, këtë lexim të gjatë e kanë kufizuar në një shifër 4444, me qëllim që të mbahet mend më lehtë dhe kanë thënë që ai i cili e lexon këtë salat dhe selam kaq e kaq herë All-llahu do t’ia largojë dertin që ka. Ndërkaq ne e dimë se ka një sërë kushtesh e arsyesh për pranimin e duave (lutjeve), si: sinqeriteti i lutësit, lutësi të ketë hequr keq apo ta ketë përjetuar dënimin aq shumë sa ta meritojë faljen, të bëjë lutje me gjithë zemër e shpirt, të bëjë lutje pasi të ketë bërë ndonjë punë të mirë, të hajrit, lutësi të jetë velij (njeri i dashur) i Zotit, duanë ta ketë bërë në kohë e në vende të caktuara dhe kështu duanë që e bën ta ketë bërë në formë të duasë së emrit më të madh të Zotit... Prandaj, nëse dikush ka bërë dua e salavat në këtë formë dhe me kaq shifra dhe si rezultat e ka arritur atë që e ka lypur prej Zotit, nuk do të thotë që gjithsecili duhet ta bëjë në këtë formë dhe kaq e kaq herë. Bile bile, nëse dikush në vend që ta lypë prej Zotit atë që ka nevojë, u mbështetet vetë fjalëve të këtij salavati apo vetë shifrës 4444 dhe këtë e konsideron për kod apo formulë magjike dhe efektive në arritjen e rezultatit, jo që është sevap, porse, ruana Zot, mund të jetë edhe shirk (politeizëm).

Si për fund mund të themi se fjalët që njihen me emrin “salatu tefrixhijje” ose “salatu narijje”, janë fjalë që një njeri i panjohur i ka tubuar dhe formuluar në këtë trajtë dhe sipas një komenti ato përmbajnë kuptime shumë të mira. Nuk ka asgjë të keqe që Pejgamberit a.s. t’i dërgohet salat dhe selam me këto fjalë, madje është edhe më mirë nëse ai që e këndon këtë t’ia dijë kuptimin. Mirëpo, siç thamë, nëse medet e shërim pritet prej vetë këtyre fjalëve apo prej përsëritjes së caktuar të tyre, kjo mund ta largojë atë nga All-llahu xh.sh. e jo ta afrojë. Duke dashur të vëmë vetulla të mos i nxjerrim dhe sytë. Pra, këto salavate duhen lexuar me vetëdije dhe duke e pritur medetin prej Zotit. Plus kësaj, nuk duhet besuar se duaja që bëhet me këto fjalë 100 % do të jetë e pranuar nga Zoti. Pra, këtyre fjalëve e shifrave nuk duhet veshur ndonjë lloj shenjtërie. Sepse e shenjta vjen prej Zotit, ndërkaq as Zoti Vetë po as Pejgamberi i Tij neve nuk na kanë mësuar këto fjalë. Pra, nuk e kemi të njohur se Zoti u ka dhënë shenjtëri këtyre fjalëve.

Më poshtë e keni tekstin në origjinal në gjuhën arabe, pastaj me shkronja latine si dhe përkthimin shqip të asaj që quhet “salatu tefrixhijje”: 

"All-llahumme sal-li salâten kâmileten ve sel-lim selâmen tâmmen alâ-sejjidina Muhammedin el-ledhi tenhal-lu bihi'l 'ukadu ve tenferixhu bihi'l-kurabu ve tukdâ bihi'l-havâixhu ve tunâlu bihi'r-ragâibu ve husnu'l-havâtimi ve justeska'l-gamâmu bi-vexh'hihi'l-kerîmi ve 'alâ âlihi ve sahbihi fî kul-li lemhatin ve nefesin bi-'adedi kul-li ma'lûmin lek."

Kuptimi: 
"O Allahu im! Bëj salat dhe selam të plotë mbi zotëriun tonë Muhammedin, për hatër të të cilit zgjidhen nyjet, shpërndahen e largohen sikletet, potësohen nevojat, arrihen dëshirat dhe qëllimet e mira si dhe rretë lëshojnë shiun. Po të njëjtat bëji edhe mbi familjen dhe mbi shokët e  tij për çdo moment e për çdo frymë, për aq herë sa njeh dhe di Ti".

Pyetja:

Es-selamu alejkum. A është kusht që për kryerjen e sexhdes së leximit duhet pasur abdest apo vetëm është e preferuar?

Përgjigjja:

Në Kur'anin famëlartë ka 14 ajete, që kur të lexohen ato, duhet bërë një sexhde (sexhdetu't-tilaveh). Këtë sexhde duhet ta bëjë ai që e lexon si dhe ai që e dëgjon leximin e atyre ajeteve. Për ta kryer këtë sexhde të leximit kusht është që të qenët me abdest, i veshur sikur për në namaz, si dhe drejtimi kah kibla.

Kjo sexhde është mirë të bëhet menjëherë sapo të lexohet ajeti në fjalë, mirëpo mundet edhe më vonë. E nëse harrohet, ajo duhet kompensuar më vonë. Për secilin ajet me sexhde duhet bërë sexhde e mëvetësishme.

Kjo sexhde bëhet kësisoji: Ngrihemi në këmbë dhe menjëherë lëshohemi në sexhde (vetëm një sexhde) ku tri herë themi "Subhane Rabbijel-A'la", pastaj ngrihemi sërish në këmbë dhe lexojmë "Semi'na ve eta'na gufraneke Rabbena ve ilejkel-mesir" (Dëgjuam dhe respektuam. Na fal o Zoti ynë! Vetëm te Ti do të kthehemi).

Pyetja:

Ç’është dallimi ka midis sufizmit dhe shiizmit?



Përgjigjja:

Tesavvufi ndryshe quhet edhe sufizëm, kurse në botën perëndimore më shumë njihet me termin misticizëm. Si rrymë misticizmi njihet dhe ka qenë po edhe sot është prezent edhe në hebraizëm, edhe në krishterizëm edhe në hinduizëm e në shumë fe të tjera, dhe zakonisht tregon prirjen për një ngritje shpirtërore, për takimin me Zotin. Pra Tesavvufi ose Sufizmi islam, është shumë i përngjashëm nga aspekti teorik, me misticizmin e feve të tjera, mirëpo edhe dallon prej tyre në një sërë pikash. Nëse hyni te faqja jonë e internetit: el-hikmeh.net te rubrika ETIKA - TASAVVUFI, do ta gjeni një pjesë të librit "Kllapia e tesavvufit (Hyrje në Tesavvuf), ku në faqen 10-11 bëhet përkufizimi i tesavvufit. Pas disa përkufizimeve, vjen edhe ky në vijim: "Tesavvuf d.t.th. ndjekje e pandërprerë e ibadetit, kahëzim nga Zoti, largim nga stolitë e rrejshme të botës, largim nga dëfrimet, pasuria dhe pozita pas të cilave vrapon turma, izolim prej popullatës me qëllim ibadeti".

Në tesavvuf me rëndësi është që njeriu të largohet nga kënaqësitë e kësaj bote, të mos e lakmojë shumë këtë botë dhe të jepet kryekëput pas Zotit, pas ibadetit dhe përkushtimit ndaj Zotit. Kjo është një ngritje shpirtërore...

Brenda tesavvufit si të këtillë ekzistojnë shumë shkolla apo siç i quajmë ndryshe tarikate. Secila prej tarikateve mundohet t'i realizojë qëllimet kryesore të tesavvufit në mënyrën dhe stilin që e sheh më të përshtatshëm. Te ne shqiptarët mbisundon tarikati bektashian, e pastaj vjen tarikati rufai, sa'dij, nakshibendij etj.

Në bazë, nëse i lexojmë veprat e themeluesve të tarikateve, do të vërejmë se thuajse asgjë nuk bie në kundërshtim me mësimet bazë të Islamit. Mirëpo njerëzit më pas, duke i ndryshuar ato mësime e rregulla të themeluesit të tarikatit, kanë shpikur ide e veprime që shumë keq bien ndesh me Islamin. Pra, si tendencë tesavvufi është brenda Islamit dhe ka mbështetje në Kur'an dhe në hadithet e Muhammedit a.s., mirëpo nga aspekti praktik se si po zbatohet dhe si po manifestohet tarikati, ka mjaft gjëra për t'u kritikuar.

Për më shumë të porosis ta lexosh këtë libër që e ceka më lart dhe që është në faqen tonë.

Kurse shiizmi është një shkollë ose sekt politik në Islam. Shiizmi rrënjët i ka qysh në kohën e parë të Islamit, gjegjësisht menjëherë pas vdekjes së Muhammedit a.s. Sipas shiitëve, pas vdekjes së Muhammedit a.s. halif (kryetar shteti) është dashur të jetë Aliu e jo Ebu Bekri dhe se kinse Muhammedi a.s. qysh duke qenë gjallë e paska lënë me gojë (testament) që pas tij halif të ishte hazreti Aliu. Mirëpo burimet e hadithit e të historisë islame nuk e mbështesin një gjë të tillë dhe thonë se nuk është e vërtetë që Muhammedi a.s. ka thënë diçka kështu. E vërteta është se Muhammedi a.s. këtë gjë nuk e ka caktuar vetë, por e ka lënë në kompetencat dhe vullnetin e vetë muslimanëve që ata vetë ta zgjedhin kryetarin e shtetit....

Më vonë ndodhin edhe disa ngjarje jo të lakmueshme për muslimanët dhe shiizmi sa vjen e shtohet dhe thellohet hendeku midis tyre dhe pjesës shumicë sunnite, që jemi edhe ne. Më vonë, këtë çështje pastër politike shiitët e veshin edhe me petk fetar, duke e vesh me ajete nga Kur'ani duke i komentuar ato sipas dëshirës dhe ineresit të tyre dhe duke shpikur hadithe (fjalë të Muhammedit a.s. ) që ai kurrë nuk i ka thënë.

Fjala shi'ij do të thotë ithtar, simpatizues, dhe në literaturën islame përmendet termi "Shi'atu Alijj", që do të thotë "ithtar, simpatizues i Aliut". Nga aspekti gjuhësor të gjithë muslimanët janë shi'it, sepse nuk mund ta gjesh asnjë musliman në botë i cili nuk e do dhe nuk e simpatizon hazreti Aliun, mirëpo nga aspekti terminologjik dhe politik shi'itët janë vetëm ata që sot jetojnë në Iran, një pjesë në Irak, Siri, Turqi, Kuvajt etj.

Ky ishte kryesisht dallimi midis tesavvufit dhe shiizmit. Mirëpo këto kanë edhe anët e tyre të përbashkëta.

Prandaj ndoshta mund të na duken si të përziera me njëra-tjetrën. Thash ka disa shkolla të tesavvufit që janë identike me ndonjë shkollë të shiizmit, sepse edhe shiizmi ka shkollat apo grupet e veta të brendshme, mirëpo ka edhe shumë tarikate të tjera që janë sunnite dhe nuk kanë të bëjnë aspak me shiizmin.

Si do që të jetë, është e vërtetë se të gjithë ata njerëz që thonë se janë muslimanë, ne e kemi për borxh ata t'i trajtojmë si muslimanë dhe nuk kemi të drejtë t'u themi se nuk janë muslimanë. Ata janë muslimanë, mirëpo të kësaj shkolle apo të atij tarikati. Të gjithë këta gjenden nën ombrellën e madhe të Islamit.

Pyetja:
A mund të na tregoni diçka për devotshmërinë, në pika të shkurtëra për të ditur diçka përgjithësisht rreth saj? Allahu ju shpërbleftë për punën tuaj! (Anonim).


Përgjigjja:

Sipas Fjalorit të Gjuhës së Sotme Shqipe, fjala “devotshmëri” do të thotë: “të qenët i devotshëm, vetia e atij që është i devotshëm; devocion”. Kurse “i devotshëm”: që i përulet me besim të pakufishëm dogmës së një feje a një kulti; që është shumë fetar”. Ajo që ne në gjuhën shqipe e shprehim me termin “devotshmëri”, “frikë” dhe “respekt” ose edhe shpesh “frikërespekt”, në gjuhën arabe po edhe në Kur’an dhe Sunnet shprehet me termin “et-takva”. Vetëm forma “et-takva” në Kur’an përmendet 15 herë, kurse në forma të tjera gramatikore, si mbiemër (muttekun / muttekin), pastaj si folje në urdhërore (itteki / ittekuu) apo në të shkuarën (ittekau) apo edhe në dëshirore (le’al-lekum tettekuun...), përmendet 223 herë.

Në ajetin 29 të sures el-Enfal, All-llahu xh.sh. thotë: “O ju që keni besuar, nëse e keni frikë All-llahun, Ai do të vërë udhëzim (në zemrat tuaja) për ju, do t’jua mbulojë të këqijat, do t’jua falë mëkatet. All-llahu është dhurues i madh”.

Kurse në fund të ajetit 13 të sures el-Huxhurat, Ai thotë: „Më i ndershim prej jush te All-llahu është ai që ka frikërespekt më të madh ndaj Tij“.

Kurse Muhammedi a.s. në një hadith që e transmeton Muslimi dhe të tjerët nga Ebu Hurejreja, ka thënë: „Muslimani është vëllai i muslimanit; atij nuk i bën padrejtësi, nuk e tradhton dhe nuk e nënçmon. Takvaja është këtu, takvaja është këtu, takvaja është këtu – duke bërë me shenjë kah gjoksi i tij. I mjafton si sherr (e keqe, mëkat) muslimanit në qoftë se e nënçmon vëllain e vet musliman. Secili musliman e ka haram (të ndaluar): gjakun, nderin dhe pasurinë e vëllait të vet musliman”.

Halifi i dytë Omeri r.a. e pyet një sahabij (shok) fisnik të Pejgamberit a.s., Ubejj bin Ka’bin: “O Ubejj, çështë takvaja?”. Ai i përgjigjet: “O prijës i besimtarëve, a ke ecur ndonjëherë rrugëve me thera?”. Ky iu përgjigj: “Gjithsesi”. Ai e pyeti: “Po ç’ke bërë me këtë rast?”. Ky iu përgjigj: “Kam hequr keq dhe jam munduar shumë”. Ai i tha: “E pra, pikërisht kjo është takvaja” (të ecësh në rrugën e gjatë të jetës e cila është e shtruar me thera – R.N.).

E kanë pyetur Aliun r.a., halifin e katërt, për takvanë se ç’është ajo. Ai është përgjigjur: “Takva do të thotë të frikohesh prej Zotit të madhëruar, të punosh sipas Kur’anit, të pajtohesh me atë pak që e ke dhe të përgatitesh për ditën e shpërnguljes nga kjo botë”.

Pyetja:

A lejohet fetarisht zbatimi i metodave si vazektomia - lidhja e kanaleve, tubave, te meshkujt - për ta penguar shtatzëninë?

Përgjigjja:

Fillimisht të theksojmë se në Islam lejohet planifikimi familjar, gjegjësisht planifikimi i lindjeve të fëmijëve. Në kohën e Pejgamberit a.s. është përdorur metoda e quajtur «azl» (coitus interruptus). Xhabir bin Abdilahi r.a. rrëfen: «Ne e praktikonim azl-in në kohën e Pejgamberit a.s., ndërkohë që zbriste Kur’ani» (Buhariu dhe Muslimi) Kjo nënkupton se, sikur azl-i të ishte i ndaluar, shpallja kur’anore do ta kishte cekur këtë ndalesë qartazi. Po ashtu, një burrë e pyet Pejgamberin a.s. për azl-in. Ai përgjigjet: «Nuk ka gjë nëse e bëni, sepse nuk ka njeri që Allahu ka vendosur ta krijojë, e që të mos krijohet». (Muslimi) Pra, azl-i nuk e pengon kaderin (caktimin, planifikimin) hyjnor të Zotit. Juristët islamë këtë metodë e kushtëzojnë me pëlqimin e dyanshëm paraprak të bashkëshortëve.

Duke u nisur nga kjo metodë, juristët islamë e kanë lejuar edhe përdorimin e metodave të ndryshme parandaluese për kontrollimin e lindjes së fëmijëve, siç janë prezervativi, pilulat hormonale për gratë etj.

Kohëve të fundit parashtrohet pyetja nëse vazektomia (vasectomia) është e lejuar fetarisht. Vazektomia është një procedurë kirurgjikale që përdoret si metodë e përhershme e kontrollit të lindjeve te meshkujt. Në vazektomi: priten ose bllokohen kanalet spermatike (vas deferens), për pasojë, sperma nuk përzihet më me lëngun seminal, burri vazhdon të ketë ejakulim normal, por pa spermatozoide, kështu që nuk mund të shkaktohet shtatzëni. Nga aspekti mjekësor, kjo është një ndërhyrje e lehtë kirurgjike, me efekte anësore shumë të vogla dhe me mundësi të lartë rikthimi në gjendjen e mëparshme me një ndërhyrje të dytë kirurgjike. Pas lidhjes ose këputjes së këtyre tubave, nuk vërehet ndikim negativ te erektimi ose dëshira seksuale, nuk ndikohet niveli i hormoneve. Edhe në rast të mossukessit të plotë në rikthimin e gjendjes fillestare, edhe më tej është i mundshëm fekondimi artificial, in vitro (IVF). Kjo është kështu sipas ekspertëve të kësaj fushe.

Te vazektomia kemi, pra, një metodë të re që përdoret te meshkujt për kontroll të lindjeve të fëmijëve. Nga aspekti mjekësor shihet se vazektomia është e padëmshme, madje efektive në realizimin e qëllimit të saj, thonë mjekët që i futen kësaj ndërhyrjeje. Mirëpo, mjekët e tjerë janë më të kujdesshëm, duke thënë se ndërhyrja e dytë për rifertilizim (vaso-vasostomie) nuk është edhe aq e thjeshtë, se ajo nuk ofron sukses të garantuar, se kuota e suksesit për këtë rifertilizim bie dukshëm me kalimin e viteve pas vazektomisë…

Prandaj, duke qenë se kjo metodë nënkupton ndërhyrje në krijimin e Zotit dhe se akoma nuk garanton një rifertilizim të plotë, besoj se është herët të themi me ndërgjegje të qetë se kjo është një metodë e lejuar fetarisht. Unë rekomandoj që kësaj metode t’i ikim edhe për një kohë. Sepse, edhe pse kësaj metode më shumë i qasen ata dhe ato që mendojnë të mos lindin më fëmijë, megjithëkëtë as kjo nuk e bën as këtë, pra vazektominë, e as ndonjë formë tjetër sterilizimi të burrit ose gruas, të lejueshme. Gjithmonë ekziston mundësia që bashkëshortët të rimendohen, ose p.sh. pas një aksidenti tragjik të ndërrojnë jetë të gjithë fëmijët e tyre, me këtë rast ata që janë akoma të rinj e të reja do të duan megjithëkëtë të lindin fëmijë. Ndërkaq kjo mundësi e natyrshme tanimë nuk ekziston e plotë.

Përjashtim këtu bëjnë, natyrisht, sëmundjet dhe rreziqet për jetë. Nëse mjekët konstatojnë se shëndeti ose jeta e burrit ose e gruas vihen në rrezik, ose janë tanimë në rrezik, dhe se një rrugëdalje nga kjo është sterilizimi i pjesshëm ose i plotë i burrit ose i gruas, atëherë kjo është e lejueshme. Sepse në Islam përparësi ka shëndeti dhe jeta ekzistuese e bashkëshortëve, para fëmijëve që akoma nuk u ka filluar jeta e tyre.

Si përfundim po jua përcjelli vendimin e Këshillit të Lartë të Çështjeve Fetare pranë Bashkësisë Islame të Turqisë (Diyanet) lidhur me këtë pyetje: «Në çështjet si lindja e fëmijëve, kufizimi i numrit të tyre dhe rregullimi i kohës ndërmjet dy shtatzënive, është e lejuar që bashkëshortët, me dëshirë të përbashkët, t’u drejtohen mjeteve të ligjshme parandaluese, kontraceptive. Ndërsa përdorimi i metodave si vazektomia dhe lidhja e kanaleve, që çojnë në sterilitet të përhershëm ose të përkohshëm, pa garanci të plotë për këtë të dytën, konsiderohet ndërhyrje në natyrën e krijimit dhe, për sa kohë që nuk ekziston një domosdoshmëri e prerë shëndetësore, nuk është i lejuar.»

Pyetja: Pse fokusohemi ne muslimanët sunnitë aq shumë në mësimet e Sahihut të Buhariut?

Përgjigjja: Përmbledhja e haditheve nga Imam Buhariu me titull «Xhamiu’s-Sahih» ose shkurt «Sahih Buhari», është padyshim njëra ndër veprat më të rëndësishme dhe më autentike në fushën e haditheve të Pejgamberit s.a.v.s. Leximi dhe studimi i kësaj vepre, pa dyshim se paraqet një bazë të fuqishme për të gjithë muslimanët e drejtimit sunnit (Ehlu’s-Sunneh).

Mirëpo, këtu duhen theksuar tri gabime të mundshme:

   1. Prishja ose mosrespektimi i hierarkisë në burimet islame,

   2. Fokusimi vetëm te Sahihu i Buhariut, dhe

   3. Moskonsultimi i komenteve të Sahihut të Buhariut.

E para, asnjë përmbledhje e haditheve, po madje as edhe Sahihu i Buhariut, nuk guxon të trajtohet si më prioritar se Kur’ani fisnik, që është Fjala e Allahut xh.sh. Ndërkaq, përmbledhjet e haditheve, që janë transmetime të fjalëve, sjelljeve dhe veprimeve të Muhammedit a.s., e përbëjnë burimin e dytë të mësimeve islame. (Shiko më lart sqarimet te pyetja nr. 5).

E dyta, e të njëjtit rang me Sahihun e Buhariut është edhe Sahihu i Muslimit, e pastaj edhe koleksionet e tjera të Tirmidhiut, Ebu Davudit, Nesaiut, Ibnu Maxhes, Ahmed bin Hanbelit etj. Çdo përjashtim me automatizëm i koleksioneve (përmbledhjeve) të tjera të haditheve nënkupton ngushtim dhe kufizim të Islamit si fe, çka në vetvete përbën një gabim të rëndë, pavarësisht se në disa prej këtyre përmbledhjeve ndodhen edhe hadithe të dobëta (shih pyetjen nr. 5). Ky fakt, ndërkaq, nuk na lejon që ato përmbledhje të haditheve, me automatizëm dhe në tërësinë e tyre, t’i quajmë të parëndësishme, jo kredibile etj.

E treta, leximi i vetëm Sahihut të Buhariut, pa ndonjë koment përcjellës, sidomos për ata muslimanë që nuk e kanë studiuar Islamin në burimet primare dhe klasike të tij. Si Kur’ani fisnik që ka tefsiret, komentimet, sqarimet dhe interpetimet e tij, ashtu edhe përmbledhjet e haditheve kanë komentet e tyre të bëra nga dijetarë ekspertë të fushës përkatëse.

Duke e përmbyllur dua të theksoj se Islami duhet të mësohet në tërësinë e tij dhe nga burimet primare dhe sekondare të tij. Krejt këto e përbëjnë bagazhin e madh të trashëguar deri te ne. Ky bagazh, ndërkaq, duhet gjithmonë të rishikohet e të rivlerësohet në bazë të arritjeve të gjithëmbarshme njerëzore të kohës. Prandaj, si Kur’ani fisnik, ashtu edhe hadithet e Pejgamberit a.s. duhet të lexohen, kuptohen, interpretohen në frymën e kohës dhe hapësirës ku jetojnë muslimanët.